H.J.SCHIMMEL - DE BOVENZINNELIJK WERELD

Later verkreeg de zinnebeeldige teekening de volgende verklaring: De twee bovenste driehoeken, die elkander kruisen,en in wier midden zich een oog bevindt, stellen de Godheid voor. De onderste driehoek beteekent den mensch, die een drievoudig wezen is -lichaam, ziel en geest. Onder hem kronkelt zich een slang (de macht der duisternis) die in zijn binnenste de zaden der zonde en de vlammen van den hartstocht uitspuwt. Deze vormen zich tot een blad. ..(In de overlevering van den zondenval wordt de schaamte ook zinnebeeldig aangeduid door een blad.) Zeven treden, met afwisselende schaduwen van duister en licht, voeren den dierlijken mensch tot den goddelijken mensch Christus op, die aangeduid wordt door een doornen kroon, waaruit zonnestralen schieten - Christus vormt den overgang tusschen den bovensten, witten driehoek (den volmaakten mensch) en de Godheid.

INLEIDING.

In het begin van 1892 waren bij de Turksche legatie te 's-Gravenhage de exemplaren ontvangen van '"Etincelles" -lichtvonken,aan het vernuft ontstraald van Prinses Mary Karadja, gemalin van Prins Karadja, Gezant van het Ottomaansche Rijk bij de hoven van Nederland en Zweden. De opdracht aan den Gemaal getuigde van de innigheid harer echtelijke liefde; de inhoud van Scherpzinnigheid, belezenheid, bekendheid met de gebreken van het menschenhart, wáár ook woning vindend, en van begaafdheid om geestig, scherp zelfs hier en daar, maar steeds met een zoet glimlachje om de lippen, die gebreken te kastijden. Het sierlijk, in Engeland voor een Franschen uitgever gedrukt werkje, bevatte een reeks aforismen, naar ik vermoed niet allen oorspronkelijk gedacht, maar toch allen getuigend van een nobel hart en van de beste bedoelingen. Zoo verre mij bekend, kwam het werkje niet in den handel en was 't alleen bestemd voor de vriendenkringen in Den Haag en Stockholm. Mochten er in onze residéntiestad nog leven, die, zich dat boekje en de schrijfster herinnerend, kennis namen van de geschriften dier zelfde Mary Karadja, welke ik met enkele woorden bij het Nederlandsche publiek der 20e Eeuw tracht in te leiden, ze zullen, naar 't mij voorkomt, misschien wel met een zonderling wenkbrauwfronsen, maar,naar ik hoop, toch ook met eén gewaarwording, welke iets van eerbied heeft, zich verbazen; want de Vrouw der wereld heeft zich ontplooid tot een spiritualistisch Medium, tot een uitnemende, en vooral eerlijke, moedige, beschaafde tolk van de abnormale verschijnselen, die zich reeds meer dan een halve eeuw in alle werelddeelen,onder alle volken, in verschillende vormen voordoen. Zullen de wonderen door haar medegedeeld -wonderen zijn ze niet maar wel verschijnselen volgens natuurwetten, die wij vroeger niet kenden -niet alleen een verbazing wekken, die der fantazie slechts ten goede komt, maar ook de innige belangstelling van het  beste, dat in ons is en er de symbolen in vindt van een hoop, bij ieder onzer in 't diepste diep van ons wezen gekoesterd, maar door de zoogenaamde realiteit, waarvan onze beperkte zintuigen ons doen kennis dragen, weersproken wordt? Millioenen in alle werelddeelen hebben de waarheid dier verschijnselen aangenomen en daarbij niet alleen berusting en troost gevonden, maar zich een nieuw verschiet zien openen -een nieuwe, wereld ! Zij hebben de zekerheid verkregen, zoo noodig om het op steeds wrakker steunsels voortstrompelend Geloof, door het Weten te kunnen doen vervangen en zelfs dat oude Geloof, ontdaan van de omwindsels, in den loop der eeuwen gescheurd maar telkens gelapt, afgerafeld maar opnieuw gezoomd en omboord, een voor alle levenstoestanden geschikten vorm te geven. Maar tegenover de millioenen, die dit getuigen, staan nog tientallen van millioenen, die anders oordeelen en gewagen van Illuzie, Deluzie, Bijgeloof, ...Ongeloof. ...en wat al tegenstrijdigs en elkaar uitsluitends meer ! Geen wonder, dat dit plaats heeft, en de aanhanger der nieuwe richting verblijdt zich over elken aanval; want hij meent dat in zulk een strijd schijn van waarheid zich het scherpst moet afscheiden. En om de waarheid, voor zooverre ze in onze tegenwoordige ontwikkeling te grijpen is, een waarheid door feiten gesteund, is 't hem alléén te doen. Er zijn, breed opgevat, twee niet gering te schatten krachten, die het Spiritualisme (we kiezen deze benaming omdat ze het Spiritisme in zich sluit) aanvallen, al geschiedt dit, naar 't mij voorkomt, met steeds verminderende heftigheid. De eene kracht is: de traditie van het verleden met haar bewustzijn van onfeilbaarheid; de andere: de Wetenschap, de hooghartige Vorstin, wie het Spiritualisme gaarne zijn geurigste cijnsen zou bieden, indién 't maar rekenen kon opeen genegen oor en een uitgestrekte hand!') De Traditie, zij is de meest geruchtmakende, en de strengst veroordeelende, de moeilijkst te overtuigen vijandin, want "heeft zij niet de openbaringen Gods vóór zich?

1)	Er is toenadering merkbaar, ja zelfs gunstbetoon in de laatste dekade.

Hudson Tuttle was vier en veertig jaar geleden een eenvoudige boerenknecht. Als hij 's avonds van 't veld in zijn stulp terugkwam, wiesch hij zich het zweet af, kreeg uit de kast van ruw hout vellen papier en schrijfbehoeften. Dan vloog zijn rechterhand over 't papier heen. Onderwijs had hij maar heel weinig gehad. Wat hij maandenlang had neergeschreven kwam onder de oogen van een man, die wél onderwijs had gehad. Door diens bemiddeling verschenen die vellen als boek, dat den titel droeg: Arcana of Nature. Een exemplaar kwam naar Duitschland en Dr. Büchner in handen, die aan 't schrijven was van zijn weldra geruchtmakend boek: "Kraft und Stoff." Hij was verbaasd over de beschouwingen, die in 't Amerikaansche boek voorkwamen over de Wet der Evolutie en nam er vele bladzijden van in zijn genoemd werk over. Later, door Duitsche kolonisten uitgenoodigd naar Amerika over te komen tot het houden van voordrachten betreffende zijn materialistisch systeem, dat daar algemeene instemming vond, gaf hij daaraan gehoor. Dr. Cyriax, die de leiding op zich had genomen, werd door hem verzocht het daarheen te leiden, dat "Prof." Tuttle, wien hij zooveel te danken had, bij een der te houden samenkomsten meê zou worden uitgenoodigd. Dit geschiedde. De jonge boerenarbeider werd hem voorgesteld. Verbazing van Zijn Hooggeleerde, toen hij den linkschen jonkman voor zich zag! "Heeft hij dat boek geschreven?" vroeg Büchner, die aan een grap begon te denken. "Geschreven? ja!" hernam Cyriax, "maar niet gedacht. ..dat deden de Geesten." "Geesten, geesten," bromde Büchner, die in zijn boek juist de ongerijmdheid van iets buiten de materie aan te nemen, duidelijk meende bewezen te hebben, begon de grap wat al te grappig te vinden en zeide, hoewel glimlachend met zekere hoogheid: "Zouden de Heeren me ook weten te zeggen, wat zoo’n Geest eigenlijk is ?" "Zeker," was 't antwoord, "als u ons eerst zegt wat materie is."

Hudson Tuttle zegt ergens kernig als altijd: "Hoe verder we teruggaan in 't verleden, des te onbeschaafder en onwetender verschijnt ons de menschheid. Haar denkbeelden en opvattingen van God en Natuur moeten noodzakelijk van die onwetendheid en het daaruit voortvloeiend bijgeloof de blijken dragen." Hij ontveinst zich de tegenspraak niet, die deze regelen wekken zullen. 't Verleden toch werd en wordt nog door tal van uitnemende menschen beschouwd als een octrooi te bezitten voor alle waarheden, vooral zedelijke en godsdienstige, en het Heden, als gehouden zich daarnaar te gedragen. 't Gister treedt steeds 't heden in den weg en betwist het iederen tred. Geheele rassen richten zich naar het Gister in plaats van naar het Morgen; geketend aan de lijken van doode ideeën, loopen ze ruggelings de Toekomst in. Doode talen gelden meer dan levende; de mummiestof meer dan de kloppende ader.
Dergelijke opvattingen werken als een stormram op de oude met ijzer beslagen poorten der Traditie; poorten, die wel wrikken in de naven, maar toch niet open springen, want de verdedigers der veste zijn vele en verreweg de meesten hunner zijn doof voor iedere andere stem als die hunner bevelhebbers. Zij hebben eigen denken verleerd, van eigen wil afstand gedaan en voelen zich daarbij rustig. Waarom hen verder te verschrikken? Enkelen hunner echter beginnen dien toestand als een onrustigen droom te beschouwen; zij willen wakker worden en zoeken een eigen pad -de zwakke keert spoedig vermoeid om en naar den ouden burcht terug; de sterke volhardt, hoe moeilijk ook de bochten van zijn weg, en bereikt de oasis, die hem het zelf verworven "weten" biedt. Het Spiritualisme heeft dan ook tot "de traditie" niets anders te zeggen dan: kom gerust in onze legerplaats onderzoek en beproef de wapens, die ge er vindt. Hebt ge daartoe geen begeerte, zoo blijf in uw burcht, totdat al uw ijzerbeslag is verroest, al uw houten wallen zijn vermolmd -de tijd is ónze beste bondgenoot.
Den tweeden tegenstander noemde ik straks: de Wetenschap. Velen harer krachtigste woordvoerders hadden vijftig jaar geleden geen enkelen blik over voor de nieuwe leeringen aangaande het voortbestaan van den geest, na het uiteenvallen van zijn aardsch omhulsel -"een eeuwenoude waan van dichters en profeten !" zoo heette 't. Maar de snelle aanwas van het oud-nieuw bijgeloof, dat de schare in beweging bracht, deed hen uit de rust opschrikken, en hen bewust worden van den hoogen op hen rustenden plicht, de onkundige menigte voor te lichten en het lastig wordend onkruid van het nieuwe “bijgeloof," te wieden. Om dit met vrucht te kunnen doen begrepen zij terecht het terrein te moeten verkennen. Zij deden het. ..aanvankelijk met kwalijk verholen ergernis, dat deze hun laag voorkomende arbeid van hen gevorderd kon worden daar zij de leiders heetten van ’t denken en voelen der menschheid; maar weldra, zeer spoedig zelfs, werd de aanvankelijke ergernis belangstelling, daar zij tot hun overgroote verwondering bespeurden, dat zij niet te wieden hadden, maar te rapen en te verzamelen wat groote waarde bezat. Natuurlijk bedoel ik hier alleen de wijsgeerig aangelegden, die uit hun woordenboek het woord "onmogelijk" reeds lang hebben geschrapt en niet de vakgeleerden, die meestal bijziende zijn geworden door hun altijd-dóór-blijven-staren op het kleine vierkant, dat zij tot waarnemen zich verkozen. De onderzoekers der laatste soort, aanvankelijk verre de meerderheid, namen in de laatste twintig jaar in aantal af, maar zijn nog niet verdwenen. Ook in ons klein landje vertoonde zich onlangs een van hen ten voeten uit. Dokter Spaink, wien vereering en hulde toekomt, waar hij zich op zijn vierkant beweegt, had naar mijn meening niet daarbuiten moeten treden, om als bestrijder van het "Spiritisme" op te treden en nog wel met een Hercules' knots gewapend, die al heel gauw een rietstaf blijkt te zijn. Ik acht het hier de plaats zijn aanval te gedenken, juist bij de aankondiging van de geschriften van een nieuw optredend medium, dezelfde feiten krachtiger dan ooit bevestigend, waartegen hij den onbesuisden aanval waagt. Zijn acte van beschuldiging is lang; zijn conclusie kort; deze luidt toch: alles bedrog of zelf-bedrog. Dat klinkt precies als vijftig jaar geleden! Zou de dokter wel weten, dat we al zóó oud zijn en toch al onze zintuigen nog in gebruik hebben? Ik zal trachten de beschuldiging zoo duidelijk en kort mogelijk meê te deelen.
1°. B e d r o g.
De "tafeldans" (zoo was de spotnaam in de eerste dagen, toen door 't hoog en laag vulgus aan het bewegen der tafel gegeven, waaromheen de onderzoekers naar het bestaan een er "onbekende kracht buiten hen" zich schaarden) niets als bedrog! De beweging, verklaart de dokter, ontstaat toch door het zwaarder of lichter drukken van een der aanzittenden of door eigen onwillekeurige spierbewegingen of door een riempje om den pols, door een manchette bedekt, waaraan een haak is bevestigd, terwijl de vingers boven op de tafel stil blijven. Kloppingen (rappings) worden veroorzaakt door het geknetter van de kuitspier, volgens den grooten Faraday. Vragen worden gedaan door 't opzeggen van 't alfabet en antwoorden door het stampen der tafelpooten op den vloer. Natuurlijk, dat de antwoorden altijd uitvallen naar den wensch van wie het krachtigst tegenhoudt of drukt. Is een antwoord ongepast en kinderachtig, dan zijn 't onbescheiden, domme, kwaadaardige geesten. 
’t Is dan ook zoo als Baco zeide: "de waarheid, welke een mensch het bereidwilligst aanneemt; is wat hem het meest aanstaat" (Bravo, dokter! Toch  wel wat onvoorzichtig van u, dat citaat!) Dit verklaart voor een deel, waarom zoo velen vasthouden aan den tafeldans, aan ’t kloppen van pooten van tafels en stoelen bij de letters van een te vormen woord; aan 't zien blinken van geesten en mediums in het donker; aan de mogelijkheid van het fotografeeren van geesten (wat gewoon bedrog is of, bij wie zich eerlijk gelooven: hallucinatie en illusie); aan het schrijven der planchette, al kunnen zij weten dat de letters een gevolg zijn van spierwerking. 
Dr. Spaink acht den tafeldans nu voor goed verklaard en afgemaakt en vervolgt zijn vernielingstocht. Prof. Lancaster bewees dat de groote spiritist (medium?) Slade goochelde; deze deed tafels tegen den zolder staan, bracht zware kasten aan 't loopen enz. enz. (hoe ging dit wel in zijn werk? het bericht is mij veel te kort waarde dokter). Allerlei kunststukken voor den astronoom Zóllner, als bijv. het maken van knoopen in koorden welker beide uiteinden werden vastgehouden. Geeft dit laatste woord niet den indruk alsof ze dat door een ander persoon gedaan werden, misschien wel door de goochelaar Slade! De waarheid nochtans is, dat de uiteinden op een kaartje met lak bevestigd waren, dat den stempel droeg van Zóllner en Baron von Hoffman, welke laatste bij elke zitting aanwezig was. Slade was gelogeerd in het huis van Zóllner, werd scherp gade geslagen en steeds betrouwbaar bevonden. Ook Prof. Fechner, de physioloog en Prof. Weber , de mathematicus, evenals Zollner zelf illustraties der Leipziger Hoogeschool twintig jaar geleden, woonden de merkwaardigste séances bij, en Fechner, de bedachtzame, de scherpziende Prof. erkent in een zijner werken, dat hij tot zijn leedwezen verklaren moest, dat de echtheid der door hem bijgewoonde verschijnselen niet betwijfeld kon worden. Waarom dit ook niet verteld, Dokter? Vluchtig doorloop ik nu het tweede deel der acte van beschuldiging:
2°. Zelfbedrog. 
Illusie, het projecteeren van beelden in toestanden van overprikkeling: psychische en psycho-sensoriëele, physiologische en pathologische hallucinaties (en nu komt Dr. Spaink eerst goed op dreef!) voornamelijk de zenuwziekten bekend onder den naam van hysterie, bij vrouwen niet alleen maar ook bij mannen, waarvan de hoofdsoorten zijn: halfzijdige gevoeligheid, gevoelloosheid van verspreide plekken of wel manchetvormige begrenzing, sensoriëele stoornissen, enz. enz. enz. Hysterie, proteusachtige ziekte! En dan nog: somnambulisme, ambulatoire, epileptisch automatisme, hypnotisch somnambulisme, hysterisch somnambulisme en hysterisch vigilambulisme. Als nu de lezer van zulk een betoog niet overtuigd is geworden, dat de Dokter gelijk heeft met het spiritisme te doen geboren worden uit willekeurig bedrog of onwillekeurige illusie en dat 't verdient te sterven en begraven te worden, - zou ik werkelijk het gezond verstand nog hooger gaan stellen dan de grootste geleerdheid.
Want... al die beschuldigingen en verklaringen van den grooten Vakgeleerde Spaink zijn niet anders als opgewarmde kliekjes van vele, vele jaren geleden, tóén reeds muffende en sedert als niet meer kunnende dienen in een stilstaanden poel geworpen, waaruit de Dokter ze opschepte. Voor ik dat tracht aan te wijzen, gun ik mij het genoegen het slot van zijn betoog aan te halen. Hij blijft waarlijk gemoedelijk ernstig, terwijl hij zegt: "ik heb goed willen doen uitkomen, hoe spoedig men geneigd is een vooropgevat (?) idee als waarheid aan te nemen en hoe moeilijk het is soms waarheid van verdichting te scheiden. ..(Verbazend! Van hoeveel zelfkennis zou ’t hebben getuigd, zooals slot daaraan ware toegevoegd: "waarvan ik het leer-rijk voorbeeld ben.)
't Gaat natuurlijk niet aan, al de verschijnselen waarop de Dokter doelt in oogenschouw te nemen en de echtheid daarvan te doen uitkomen. 't Zou mij te ver voeren en zelfs den geduldigsten lezer zijn geduld doen verliezen. De aanvaller heeft er ook geen recht op dit te eischen, daar hij zelf geen enkel bewijs geeft voor zijn beweringen, om de doodeenvoudige reden dat hij wel gelezen heeft wat anderen beweerd hebben, maar zelf niets onderzocht en dus zelf niets gezien heeft. Zijn scheeve voorstellingen van algemeen bekende feiten en verschijnselen wettigen deze vermetel schijnende verklaring; waaraan ik nog toevoeg, dat hij bij voorkeur zijn bronnen zocht in de oudste opstellen, geschreven in den tijd dat hoog en laag hongerden en dorstten naar wonder-teekenen, terwijl toen slechts zeer weinigen het bestaan der wetten vermoedden, die de gemeenschap tusschen deze en gene sfeer regelden. Vandaar het dikwijls voorkomende relaas van zoogenaamde ontmaskeringen van mediums, ontmaskeringen, die zeer dikwijls bij nadere beschouwing getuigenissen bleken te zijn van de onkunde der onderzoekers. Ik wil mijn eigen onderzoek en ervaringen stellen tegen ’s Dokters kennis, verkregen uit de derde en vierde hand. 
Ik begon met alle geloof te ontzeggen aan de mij in 1872/3 toestroomende geruchten, maar was spoedig verbaasd over de ontdekkingen, die ik deed. Er was hooge ernst bij de overtuigden, hoewel mij de kracht hunner bewijzen aanvankelijk niet onweerstaanbaar voorkwam. Hoe meer ik echter van de physische verschijnselen waarnam, des te minder kon ik aan bedrog gelooven, daar de kring, waarin ik mij bewoog, uit personen van gelijke beweging als ik bestond. In een tijdsverloop van 25 jaar woonde ik vele seances bij, enkele slechts met Engelsche en Amerikaansche mediums, maar steeds in eigen woning of die van vrienden en goede bekenden. En de door mij toen ontvangen indrukken kwamen mij levendig te binnen, terwijl ik de hocus pocus las in 't relaas van Dr. Spaink, in 't Album der Natuur bekend gemaakt, wat bij mij het spotachtig lachje van een soort van leedvermaak te voorschijn riep. Alles bedrog! zegt de Dokter. Haken onder de manchetten verborgen, ongelijke drukkingen der handen, knitteren en knetteren van kuitspieren veroorzaken de bewegingen en de kloptonen. En wat ondervond ik?  Dat, bij de aanzitting meestal van 6 personen in het volle licht, een rustige ernst de vlakke hand, de vingers eenigermate uitgespreid, zacht op het tafelkleed deed neerleggen, waarna, indien de aanwezigen dikwijls met elkaar hadden aangezeten, zoodat aller uitstroomende aura's, zich sneller harmonisch konden vermengen, de kloptonen zich al heel spoedig voordoen; dat deze te vergelijken zijn met het zacht neerglijden van spelden op metaal of, heftiger wordende, met het neerkletteren van hagelsteenen en soms als hoogste krachtsuiting met knotsslagen op de tafel, wier plat soms in tweeën sprong. En de allerfijnste tonen doen zich hooren van alle zijden; in het tafelplat, in de pooten, op de stoelruggen, op het gesteven overhemd der heeren, op de braceletten der dames; soms zelfs vernam ik ze als schrijnend langs het kamerbehangsel en kloppend tegen de zoldering.En dat meest in mijn eigen woning, omringd van mijn vrouw en vertrouwdste vrienden! Denk daarbij nu aan de voorstelling van onzen Dokter en de groote rol daarin gegeven aan Faraday's mythische kuitspier. Ik heb tafels zien opheffen, zelfs zonder aanraking en bij het einde der zitting ze beleefdheidsteekenen, groeten door bevallige buigingen, zien geven tegenover de aanzittenden als afscheid; tot zelfs in dat groeten lag b e d o e 1 i n g, daar de beleefdste groet hém of háár gold, die, naar het oordeel althans van de onzichtbaren, de beste gedachte, de fijnste opmerking had geuit of in 't binnenste, 't minst aan zichzelf had gedacht. Houd daarbij in 't oog, dat het medium bij het spellen van het alfabet niet de letters opleest, daar hij gewoonlijk in sluimerenden toestand verkeert, en niet bewust is van wat er om hem heen voorvalt; zelfs niet, bij 't automatisch volschrijven van vellen bij vellen, in taalvormen die den besten stylist eer zouden aandoen. En breng u dan weer te binnen, welke groote dingen Dr. Spaink vertelt van zijn den grooten Faraday ontleende kuitspier en van de door dezen geraadpleegde goochelaars, overgenomen haken onder de manchetten verborgen? 
Bedrog is volgens den Dokter ook nog "het blinken van geesten en mediums" in 't donker van de seance-kamer; hij heeft geen flauw vermoeden, dat hier sprake is van het uitstralen van de aura om het hoofd, zooals plaats heeft in oogenblikken van geestvervoering; dat blinken is waargenomen in alle tijden bij groote leeraren en in extase verkeerenden; het nieuw onderzoek in die richting wordt nu door Prof. Richet te Parijs geleid en levert reeds verrassende uitkomsten. Verder is bedrog: het zoogenaamde materialiseeren en het fotografeeren van gematerialiseerde wezens uit de astrale sfeer. Sir William Crookes, toen nog eenvoudig William Crookes, maar sedert geadeld en tot voorzitter benoemd van het hoogste wetenschappelijk Instituut in Engeland, zag in zijn eigen laboratorium het etherisch wezen Katie King staan naast haar medium Miss Cook, thans Mrs.Corner en nog in leven.
Miss Cook hield weken lang in zijn huis verblijf; hij fotografeerde beide wezens op zijn eigen platen met zijn eigen toestel; en een paar jaar geleden als voorzitter optredend in bovengenoemd Instituut, verklaarde hij, de primus inter pares, op zijn vroegere onderzoekingen doelende, dat hij niets had terug ten nemen van wat hij vroeger had getuigd, maar wel had bij te voegen. 
Ik wees er straks op, dat het medium niet altijd weet wat er plaats heeft. Bijna altijd was dat het geval bij het mijne -ik mag hém zóó wel noemen, den man, die in menigerlei opzicht gaven van buitengewonen aard bezit en dat alom ziet erkend, Justus van Maurik. Hij was voor mij de brug, waarover ik het bovenzinnelijke nader treden mocht. Hij twijfelde steeds aan zichzelven en was voor niets zoo bang als voor zelf-bedrog, dat in dit geval tot een onwillekeurig bedriegen van anderen zou kunnen leiden. Hij voelde, zooals hij, na het schrijven van vel bij vel papier uit een soort van sufheid ontwakend, mij herhaaldelijk zei, de woorden in zijn hersenen als in het gewone dagleven ontstaan. Eens, 't zal een vijftal jaren geleden zijn, kwam hij tot mij: hij had een drang gevoeld naar mijn woning. Hij, mijn echtgenoote en ik zaten aan. 't Was zomer. De zon straalde vroolijk de kamer in. Om haar licht te temperen, haalden wij een der vleugeldeuren, die voor- van achterkamer scheidden, uit. Aan het gewoonlijk gebruikt tafeltje zat hij, den rug gekeerd naar de zonzijde, neer; wij beiden tegenover hem. De ons welbekende schok liep door zijn rechterarm - 't was een teeken, dat hij in trance was gebracht. Met verbazende snelheid zweefde het potlood over het papier; eindelijk ontgleed 't zijn vingers. Na enkele oogenblikken keerde het bewustzijn terug. "Hoe vervelend!" mompelde hij, "dat er niets komt ..Ik ben nog wel hier naar toe gestuurd!" "Weet je dan niet, dat er honderden regels door je geschreven zijn," vroegen wij. "Onwaar! Onmogelijk!" Het laatste woord was voor ons beiden nauwelijks hoorbaar, want weer schokte de arm en met een geheel andere stem klonk het spottend tot ons: "nu moet het voor goed uit zijn, met het dwaas beweren dat alles uit hém komt. Er komt niets uit hem. Ziet nu beiden goed ..wat we nu kunnen, kunnen we maar zelden!" Mijn vrouw, het gezond verstand bij uitnemendheid, en ik staarden op den tot ons gekeerden duim van 's mediums linkerhand; aan den breeden top hing een groote droppel licht, zacht blinkend. We staarden 't ettelijke sekonden verbaasd aan. De heugenis is steeds levendig gebleven bij ons tweeën, maar al ware ze dat niet, het dadelijk na de zitting opgemaakt verslag zou het vergeten toch onmogelijk maken. We waren bang, dat zulk een uitstraling het medium kon schaden en werden over de vrijmoedige mededeeling onzer bezorgdheid kort maar streng berispt. 's Mediums spreekorgaan was daarvoor weer het voertuig. Ons werd toegeduwd dat als 't kwaad kon, het niet gebeurd zou zijn. Het medium ontwaakte, altijd nog wrevelig omdat hij hier maar als doe-niet neerzat. We vertelden hem wat we gezien hadden. Hij was altijd op fysische verschijnselen erg gesteld geweest en riep daarom terstond uit: "Laat me dát ook zien !" De onzichtbare kracht was dadelijk weer meester van zijn spreekorgaan en spottend klonk het ons toe: "Dwaze vent he, -al was hij wakker geweest dan zou hij 't immers toch niet hebben kunnen zien? de duimtop was toch van hem afgekeerd. 
Welke verklaring heeft Dr. Spaink gereed? Ik hoor hem ’t al zeggen: "Illuzie, hallucinatie van u allebei. Ge zijt ziek zonder 't zelf te weten. Komt tot mij en na enkele maanden hoop ik u genezen te hebben en nooit zult ge zoo'n druppel weer meenen te zien. Ik geloof het laatste graag - misschien zag ik in 't geheel niets meer. 
Op dien middag kreeg ons medium toch nog iets bijzonders - zooal niet te zien dan toch te hooren. Toen ik mij gereed maakte tafels en stoelen te ordenen en het medium met mijn vrouw in gesprek door de suite liep, ging de schel aan de buitenvoordeur, die alleen door de buitenveranda te bereiken was, luide over. Onze logee, die niet aan onze séance binnenshuis had deelgenomen en in die veranda zat te lezen, keek plotseling verbaasd uit haar boek op, want niemand zag zij buiten staan en toch had ze 't schellen gehoord. Op dat oogenblik was er dus illuzie, gehoorhallucinatie bij vier personen, allen dus lijdende aan hysterie, met recht een proteus-achtige ziekte! Ik geloof gaarne dat Dokter Spaink ons een grooten dienst bewijst door ons van het bestaan dier allerontzettendste ziekte met al haar schrikbarende gevolgen te doen kennis dragen. Maar de vraag, zij't ook bevend gedaan, acht ik gewettigd: Is het heusch zeker, dat allen, die het Spiritisme aannemen en van zijn verschijnselen overtuigd denken te zijn, door die kwaal zijn aangedaan? Zou ’t niet kunnen zijn, dat, zooals Hebbel ergens zegt :
"Jedem Heroen stellt sich ein winziger Affe zur Seite,
der Affe zich ook hier voor den Héros heeft geplaatst, zoodat deze voor het scherpziend oog van Dr. Spaink verborgen bleef? Dat het Spiritisme alleen steunen zou op al de door hem opgenoemde "ismen" is een ongerijmdheid, alleen te ontkennen door hem, die al de feiten door tal van wetenschappelijke en waarheidlievende onderzoekers gestaafd, uit starre tegeningenomenheid verdraait of nog gemakkelijker, eenvoudig verzwijgt.
Voor mijn hier geopperde stelling, dat onze Dokter den gezonden mensch toedicht wat alleen den zieken behoort, vind ik een niet te versmaden steun bij Prof. Lombroso, die in Europa tot dusverre gold voor den geniaalsten geleerde op het gebied der psychiatrie. Onze Dokter kent natuurlijk Lombroso's "Waanzin en Genie." In dat boek komen, naar ik meen, al de ziekten voor, waarop de Dokter doelt, en brengt de auteur ze ook in verband met de zoogenaamde verschijnselen van het Spiritisme, dat hij niet minder ongunstig beoordeelt als "de Dokter". Maar in één ding week de Professor van den Dokter af: de Professor ging onderzoeken, daarin bijgestaan door Prof. Richet te Parijs en du Prel te Munchen. Gene had een eenzaam eilandje in de Middellandsche Zee tot plaats van samenkomst gekozen en de Italiaansche boerenvrouw Eusapia Palladino, die hij als een vertrouwbaar en voor fysische verschijnselen sterk medium kende, uitgenoodigd ook daarheen te komen; 't was kort na het verschijnen van Lombroso's opzienbarend boek. En weinige dagen na het houden dier séance verscheen in de Italiaansche dagbladen de verrassende verklaring van Prof. Lombroso, dat hij met schaamte moest erkennen, dat hij ten onrechte de verschijnselen, genaamd Spiritische, had veroordeeld als onecht; dat hij ze bij deze als waar erkende, zonder echter nog de Spiritische hypothese te kunnen onderschrijven. En nu onlangs meldt Prof. Falcomer, Doctor Juris, in zijn werk "Voor of tegen het Spiritisme" in het Duitsch verschenen bij Oswald Mutze te Leipzig, dat Lombroso ook die hypothese aanneemt. En wie die hypothese aanneemt, schrijft niet langer aan die proteusachtige ziekte,Hysterie, maar wel aan de latente krachten in den gezonden mensch, krachten, gebruikt en bestuurd door bovenzinnelijke wezens, het ontstaan der Spiritische verschijnselen toe. 
Nog één feit deel ik mede uit eigen ervaring, een feit dat meer nog dan een ander, 's Dokter Spaink's beweringen volkomen tegenspreekt. Op zekeren dag in zekere groote stad tegen 4 uur 's namiddags van een wandeling terugkeerende, zag ik een heer op mij afkomen, dien ik niet kende, maar die 't mij wel deed en zich een vroeger ontmoeten herinnerde, dat ik vergeten was. Hij vertelde mij, dat er dien morgen twee Amerikaansche mediums waren aangekomen, met wie er dezen avond een séance zou worden gehouden. Hij kon die zelf niet bijwonen, daar hij naar zijn eigen woning buiten de stad had terug te keeren. Hij ried mij echter aan er heen te gaan. Maar ik kende den gastheer in 't geheel niet. Toch verzekerde hij mij, dat ik welkom zou zijn. Ik ging er heen. Ik kwam in een zaal waar ik een veertigtal heeren bijeen vond. Alle reten van deuren en vensters bleken dichtgeplakt. "Waar zijn de mediums?" vroeg ik den vriendelijken gastheer. "Van de buitenwereld sedert vanmorgen afgesloten. Voorzorg tegen mogelijk bedrog, weet u." Het uur voor hun verschijnen sloeg. De gastheer verzocht een paar heeren, de vreemdelingen binnen te brengen, waartoe hij hen in staat stelde door hun den in zijn zak bewaarden sleutel toe te vertrouwen. Zij kwamen. Ze waren goed gekleed en hadden goede manieren; de een was een predikantszoon, de ander een man van de pen, werd mij gezegd. De gastheer verzocht twee andere heeren de eenige deur der zaal te sluiten en den sleutel bij zich te steken. Op twee rijen in hoefijzer-vorm geplaatste stoelen zaten de gasten; de mediums van elkaar gescheiden, tusschen hen in.
Het licht werd uitgedaan. Diepe duisternis. De fysische verschijnselen, die zich voordeden, trokken slechts weinig mijn aandacht. Toen die voorbij waren, klonk uit een der twee rijen de stem ('t was duister gebleven) van een der mediums. Hij begon, in zijn moedertaal :"Bij den heer, den derde in de rij van den schoorsteenmantel afgerekend" -daar zat ik -"staan twee wezens, een vrouwelijk en een mannelijk. Dit laatste is éér overgegaan dan het andere, dat holle wangen en scherpe, doorborende oogen heeft. 't Mannelijk wezen heeft een kale kruin even als u; hij stierf zoo wat op den leeftijd dien u nu heeft bereikt. Beiden noemen een naam -uw naam, a dutch name -Hendrik, English: Henry." Dat alles, erkende ik stil, was waar. De eene was mijn zuster, aan de tering overleden, de andere mijn broeder, die eer was gestorven en wel zooals 't heette, op den leeftijd, dien ik nu bereikt had. Dit laatste was echter op 't oogenblik voor mij onzeker, want ik herinnerde mij het jaar van mijns broeders dood niet. Maar al het andere was juist. Hoe kon die vreemde, die met niemand der aanwezigen een woord had kunnen wisselen, wat hem toch niet had kunnen inlichten, daar ik allen aanwezigen vrijwel een onbekende was, hoe kon hij weten dat mijn broeder een kaal hoofd had en het mijne, hoewel door bemoeiingen van een haarartist met een weelderigen haardos prijkend, het ook was? En die vreemde, die dat alles wist en zelfs mijn voornaam kende, had mij nooit gezien, was 't verst van mij afgezeten, zat evenals ik in stikdonker. Aan telepathie viel niet te denken, want niemand van de aanwezigen kon in de duisternis weten tot wien hij zich wendde; aan suggestie van welk menschenbrein ook, evenmin. Thuis gekomen raadpleegde ik de familiepapieren; daar stond het: mijn broeder stierf in den ouderdom, dien ik nu had. Onderstel, dokter, dat gij die séance had bijgewoond. Had ge dan die feiten toegeschreven aan willekeurig of onwillekeurig bedrog; of aan een der door u opgenoemde "ismen" bijv. hysterisch vigilambulisme? Maar houd wel in ‘t oog, dat ik mij niettegenstaande het donker, heel kalm, geheel normaal voelde. Nu waarde dokter, welke diagnose hadt ge bij uw terugkeer meê naar uw studeervertrek genomen?"Geen, want ik zou die seances niet hebben bijgewoond." Zóó had zeker uw antwoord geluid, want van uw standpunt is dat het eenig logische. Wat zou ik om uws zelfs wil blijde zijn, als ge het voorbeeld van Prof. Lombroso volgdet en dan even als deze, eerlijk en mannelijk bekendet: "ik heb mij vergist". 
BUSSUM, Juli 1901. H. J. S.

AUTOMATISCHE TEEKENING
uitgevoerd op 3 December 1899
Medium MARY KARADJA
Voorstelling van den overgang tot het geestelijk
leven; dat wil zeggen. toestand der ziel na de
bevrijding uit het lichaam, voor zij nog tot
bewustzijn ontwaakt is. -De nieuw geboren
geest schijnt omgeven te zijn door een omhulsel
van fluïden en heeft nog niet de draden verbro-
ken, die hem omweven en aan de aarde binden.

SPIRITISTISCHE VERSCHIJNSELEN
EN
SPIRITUALISTISCHE OPENBARINGEN

In deze dagen, waarin men hier in Zweden zooveel spreekt over de omstandigheden, waaronder mijn gedicht: "Naar het Licht" is geschreven, geloof ik, dat een nauwkeurig bericht over de wonderbare verschijnselen, waarvan ik in het voorjaar van 1899 in Londen getuige was, van algemeen belang zal zijn. Het Spiritualisme, dat zulk een grooten zegen aanbrengt, heeft het recht mijn getuigenis te vorderen. Ofschoon ik het niet aangenaam vind, dat een bladzijde uit mijn levensgeschiedenis aldus in het openbaar behandeld wordt, wil ik mij toch niet onttrekken aan den plicht, om mijne persoonlijke ervaringen mede te deelen. De opgave der namen en adressen van de personen, die er bij tegenwoordig waren, stelt iedereen in staat, om te onderzoeken of ik in mijne mededeelingen getrouw bleef aan de waarheid. Een dergelijke wijze van handelen moet veel meer overtuigen, dan de beschrijving van verschijnselen, bijgewoond door aan den lezer geheel onbekende personen, wier bestaan hij wellicht zelfs betwijfelt. De eerste spiritualistische séance, waar ik ooit aan deelnam, had te Stockholm plaats, den 2den Apri1 1899. Een daar ter stede welbekend medium, dat ik eerst twee dagen te voren leerde kennen, zag in een visioen en beschreef nauwkeurig, alles wat ik in den loop van het voorafgaande jaar gedaan, gedacht en gevoeld had. Zij trad in bijzonderheden, waarvan zelfs mijne naaste bloedverwanten niets wisten. Daarna voorspelde zij gebeurtenissen, die later plaats vonden. Die dag werd het keerpunt in mijn leven. De bovenzinnelijke voorvallen, die ik toen beleefde, maakten een diepen indruk op mij. Tot dusverre had ik mij nooit bezig gehouden met de occulte wereld, doch nu besloot ik, te Londen aangekomen, al mijn tijd te wijden aan het onderzoek harer verschijnselen. Ik had in Londen geen bekenden, die mij in spiritualistische kringen konden binnenleiden, doch ik las in een nummer van het tijdschrift "Light" eene mededeeling, dat de bekende ziener en psychometrist, Alfred Peters, iederen Woensdagavond om half acht, in zijne woning 4 Werrington Road -St. Oswalds Road -West Brompton, bezoeken ontving. 
Ik besloot er heen te gaan.
Vóór ik deze eerste séance beschrijf, vestig ik de aandacht op het volgende:
I.	Dat ik het adres van den heer Peters door een tijdschrift verkreeg en niet door een bekende, die hem mijn voorgenomen bezoek had kunnen berichten en hem omtrent mij inlichtingen verschaffen. 
II.	Dat ik niemand iets gezegd had van mijn voornemen om hem te bezoeken.
III.	Dat ik sedert drie jaar niet in Londen was geweest, waar een vreemde verdwijnt zonder dat men er iets van bespeurt, en dat ik vroeger nooit het gedeelte der stad, waar de heer Peters woont, bezocht had.
IV.	Dat ik Engelsch spreek, alsof het mijn moedertaal is, en het derhalve voor den heer Peters onmogelijk was, uit mijn spreken mijne nationaliteit af te leiden. 

Toen ik in de aangeduide woning kwam, werd ik tot een klein vertrek toegelaten, waar tien mij geheel onbekende personen bijeen waren. Niemand sprak mij aan en ik nam plaats zonder een woord te zeggen. Nadat het medium met gunstig gevolg verschillende mededeelingen had gedaan aan enkelen der aanwezigen, wendde hij zich tot mij en sprak; "Naast u zie ik een Geest." (Toen volgde een beschrijving, die, tot in de kleinste bijzonderheden, overeenkwam met het uiterlijk van mijn overleden echtgenoot.) "Ik hoor hem roepen: Mary! Mary! Zijn naam is Jean. Hij wenscht u wat te zeggen." Daarop volgde een lange mededeeling van zeer intiemen aard, verhoudingen betreffende, van welke niemand, uitgezonderd mijn overleden echtgenoot, kennis dragen kon. Hij herinnerde mij onder meer den brand, in het slot Bovigny, toen zijn lichaam op de lijkbaar lag. Hij was zich bewust gezien te hebben,  dat de doodkist in brand geraakte en ik er in onmacht naast lag! Dit akelige en buitengewone voorval was natuurlijk allen aanwezigen onbekend, en ik dacht volstrekt niet aan deze verschrikkelijke gebeurtenis. Na eene korte pauze vervolgde het medium: "Nu zie ik een vrouwelijke Geest naast u." Hij beschreef deze nauwkeurig. Ik antwoordde, dat ik eene dergelijke persoon nooit gekend had. Na eenig stilzwijgen zeide de heer Peters :"Zij zegt dat haar naam Bremer is." Ik antwoordde,dat het een vergissing moest zijn, daar ik nooit iemand van dien naam gekend had. Het medium zweeg nogmaals en zei toen langzaam en met inspanning :" Frederika Bremer ." (Het is bekend, dat Frederika Bremer eene Zweedsche schrijfster en philantrope was.)
Ik was stom van verbazing. Daar ik het grootste deel van mijn leven in het buitenland had doorgebracht, wist ik zeer weinig van het leven van Frederika Bremer af en was zij dus de laatste van wie ik een groet zou hebben verwacht. Tot mijn verwondering veranderde de stem van het medium en zeide hij langzaam in het Zweedsch :"Hjälp den svenska kvinnan". (Help de Zweedsche vrouw.) Mij dunkt iedereen moet toegeven, dat dit vreemd is! Ik ben overtuigd, dat het medium, in normalen toestand, niet wist dat Frederika Bremer bestaan had, en nochtans ontving ik hier, in een uithoek van Londen, in mijne moedertaal, een groet, die van haar moest komen. Spreken in vreemde tongen, zooals het in den Bijbel heet, dat wil zeggen: spreken in eene taal, die de persoon die haar gebruikt nooit heeft geleerd, is eene der eigenaardige gaven van den heer Peters. Ik hoorde hem spreken in verschillende talen, zoowel levende als doode. Op zekeren avond sprak hij tot een Engelsch hoofdofficier, die tegenwoordig was, in een uitgestorven Indiaansch dialect. Het was een groet van een overleden Indiaansch opperhoofd, dien de officier in zijn jeugd, in de oerwouden van Amerika, had ontmoet. Later op den avond gaf ik aan het medium een voorwerp in handen, dat toebehoord had aan een persoon, omtrent wien ik eenige inlichtingen verlangde. Zonder aarzelen beschreef het medium nauwkeurig het uiterlijk van dezen persoon, noemde zijn naam en schilderde een reeks voorvallen uit zijn leven, van welke de meeste mij bekend waren, enkele echter niet. Dit bewijst, dat helderzien en gedachtenlezen twee verschillende dingen zijn. De heer Peters voegde eraan toe: "Hij heeft een moeder en een zuster in de geestenwereld. Zijn moeder wenscht hem door u een groet te zenden." Deze groet was de waarschuwing:"Als eene operatie noodzakelijk wordt, stel het dan niet uit."
Is het geen heerlijke gedachte, dat de liefde eener overleden moeder niet ophoudt te waken over het kind, dat op de aarde achterbleef? Later hebben drie verschillende mediums, elkander onbekend, mij bij verschillende gelegenheden voorspeld, dat deze operatie zou moeten geschieden. Dat mijne séances bij den heer Peters zulke bijzonder schitterende resultaten opleverden, werd door het feit verklaard, dat ik, zooals later bleek, mediumiek was aangelegd. Dientengevolge kon zijn ziel zich gemakkelijker, dan gewoonlijk het geval is, met mijne geestelijke vrienden in verbinding stellen. Doch ook verscheidene bekenden van mij, die hem later op mijn raad bezochten, verkregen wonderbare bewijzen van zijn helderzien. Het zou mij aangenaam zijn, als eenige mijner landgenooten, die in deze dingen belang stellen en die den heer Peters bezoeken, mij later hunne ervaringen wilden mededeelen.
**p.28
Bij den heer Peters ondervond ik, voor de eerste maal, dat het mogelijk is, niet slechts een groet van onze dierbare afgestorvenen te ontvangen, maar ook om hun vorm te zien en er meê te spreken. Een Geest van een afgestorvene kan zich materialiseeren, en voor het normale menschelijke oog zichtbaar worden. Hij hult zich dan in een stof, aan het medium ontnomen; doch hij bevindt zich daardoor in een vreemd element en beweegt zich even moeielijk als een mensch dit doet in een duikercostuum op den bodem van den oceaan. Het is even onmogelijk voor de Geesten zich te allen tijde te vertoonen aan niet-helderziende menschen, als voor ons, om zonder daartoe voorbereid te zijn op den bodem der zee te wandelen. Doch het moei1ijke eener zaak bewijst nog niet, dat zij onmoge1ijk is. De eerste materialisatie-zitting, die ik bijwoonde, had plaats op Zondag 4 Juni 1899, om kwart vóór achten. Veertien personen vormden een keten om een groote, massief eikenhouten tafel. Na een poosje bespeurden wij een vlam, die zich door de kamer bewoog. Daarna bleef zij, boven de tafel zwevend, op een halven meter afstands vóór mij staan. Toen was 't, alsof talrijke lichtgevende spinnewebben zich vereenigden. Ik kan het zonderlinge verschijnsel niet nauwkeurig beschrijven. Het was alsof een lichtende nevel zich verdikte en vervormde. In stille ontroering staarde ik er naar en zag langzamerhand het hoofd van mijn overleden echtgenoot vóór mij op de tafel verschijnen. Ofschoon ik deze mogelijkheid voorzien had, verlamde de schrik mij toch zóó, dat ik geen geluid kon geven. Hij zag mij treurig aan en verdween aanstonds weer. Toen hij mij ten tweeden male verscheen, was ik nog te verschrikt om te kunnen spreken. De derde maal gelukte het mij te stamelen: "Kunt gij tegen mij spreken?" Ik hoorde zacht fluisterend antwoorden :"Vanavond niet." Daar ik volkomen overtuigd wenschte te worden, niet het slachtoffer eener hallucinatie te zijn, besloot ik bij de volgende zitting verschillende bekenden mede te nemen, die getuigen konden voor de identiteit van mijn echtgenoot en de waarheid van mijn verklaring. Ik voeg hierbij hunne namen en adressen: 
Dokter George Wylde, 7 Westbourne Street, Hyde Park. 
Mr. Douglas Murray, 9 Stratton Street, Piccadilly. 
Major Thacher, 
Mr. Sim, 
Mr. Barres,
10 Alexander Square. S. W.
Mrs. Benningfield, en Mrs. Gertrude Bandeman, 9 Elswortby Road,South Hampstead.
In anderhalf uur zagen wij twintig wezens, die mij niet persoonlijk bekend waren. De belangwekkendste was de beroemde John King, die besproken wordt in "Spirit Teachings", pag. 44, van M. A. Oxon. Hij leefde, naar hij zegt, op aarde in den tijd van koningin Elisabeth. Men vermoedt, dat hij een zeeroover is geweest; daaruit zoekt men te verklaren, dat hij zoo lang aan de aarde gekluisterd blijft. Duizenden menschen in Engeland hebben hem gezien en meer-malen is zijn portret gemaakt, zoowel gefotografeerd als geschilderd. In deze séance steeg hij bliksemsnel naar het plafond en zonk daarna, zichtbaar voor ons allen, door het dikke tafelblad heen. Toen het hoofd half erdoor was gezonken, zoodat het gelaat slechts tot aan den neuswortel zichtbaar was, gingen de oogen open en dicht en bewogen de spieren van het voorhoofd! ! !
Het was een aangrijpend schouwspel, geschikt om de laatste aarzelingen van den meest hardnekkigen twijfelaar te doen verdwijnen. In deze séance raakte mijn man mijn voorhoofd met de hand aan. Het was een zeer eigenaardig gevoel. De hand was zacht, warm en bewegelijk, maar niet stevig. Ik voelde duidelijk al de vingers in mijn hoofd glijden, zooals de hand van een levend mensch door het water glijdt, zonder op weerstand te stuiten. Hierin ligt niets verwonderlijks! Het verschijnsel, dat het water het vermogen bezit een vast lichaam te worden en tot ijs te verstijven, om vervolgens, weer te verdampen en zich in onzichtbaar gas op te lossen, is eigenlijk even wonderbaar; het is echter een dagelijksch verschijnsel en daarom let niemand er op. Toen ik den Geest van mijn echtgenoot voor de zevende maal zag, Zondag 18 Juni, verzocht hij mij Londen zoo spoedig mogelijk te verlaten en mij te begeven naar de kapel in het slot Bovigny. Dr. George Wylde zal zich dit zeker wel herinneren. Een der belangwekkendste verschijnselen, waarvan ik op een der volgende séances te Londen getuige was, is het volgende, dat ik u nu ga beschrijven. Het werd driemaal voor ons aller oogen herhaald. Op de tafel lag een luit, die ongeveer twee kilo's zwaar geweest zal zijn. Onzichtbare handen grepen het instrument en bespeelden het, terwijl het door de lucht zweefde. Ten slotte vloog het door het plafond,zonder dat het spelen ophield; men hoorde het geluid in de verte wegsterven. Spoedig vernamen wij het weer, en de luit kwam door het plafond, maar op een andere plaats terug, zonder dat men in het plafond de geringste scheur ontdekken kon. Het is dus onbetwistbaar, dat materie soms door materie kan dringen. Dit verschijnsel heeft zich in verschillende afgesloten ruimten herhaald, en wordt verklaard als een tijdelijk opheffen van het moleculair verband. Moge deze verklaring onvoldoende genoemd worden, het verschijnsel blijft bestaan, als een volkomen bewezen feit; men kan het niet wegcijferen, noch door ontkenning, noch door bespotting. Dit is evenzeer het geval met de andere verschijnselen, die ik hier boven mededeelde. Zij laten zich alleen loochenen door wie ze niet bijwoonden. Indien er menschen zijn die belang stellende in deze feiten, nadere ophelderingen verlangen omtrent deze mijne ervaringen, zoo ben ik gaarne bereid die te geven. 
The Society of Spiritists, 3 Acacias Gardens -Avenue Road, Londen N. W. -houdt iedere maand séances, waarop materialisaties voorkomen. De secretaris, Gambier Bolten Esq., geeft op aanvraag verlof deze séances bij te wonen. Het beste medium dat Engeland bezit, Craddock die in Birmingham woont, werkt dikwijls in deze séances mede. In het voorjaar van 1900 vertoonden zich eens gelijktijdig vier wezens, ten voeten uit. Zulk een kracht is zeldzaam. Meestal is de substantie van één medium op zijn hoogst toereikend voor de gelijktijdige materialisatie van twee gestalten. Bij séances in een donkere kamer wordt gewoonlijk strenge controle uitgeoefend. Het medium wordt dan gewikkeld in een vischnet, dat op den grond wordt vastgespijkerd. Op iederen spijker wordt met lak een stempel afgedrukt. Zulke maatregelen van voorzichtigheid zijn zeer wenschelijk! Het Spiritisme toch heeft een slechten naam gekregen, omdat bedriegers misbruik hebben gemaakt van de gebrekkige kennis van lichtgeloovigen om ze te bedriegen en geld af te persen. Dit is zeer te betreuren, doch men mag geen personen met zaken verwarren. Het is even onbillijk, het Spiritisme bedrog te noemen, omdat er bedriegers zijn, als het onrechtvaardig zou wezen de medische wetenschap te verwerpen, omdat er kwakzalvers zijn, of een godsdienst, omdat enkele zijner priesters zich onwaardig gedragen. Na de proefneming van Eglinton mag bij onpartijdige menschen geen twijfel meer bestaan aan het vermogen der Geesten zich te materialiseeren. Het gelukte dit medium om, bij helder magnesiumlicht, geestverschijningen te doen ontstaan; verscheidene dezer werden gefotografeerd door wetenschappelijke mannen, die deze séances bijwoonden. In het boek "Life and work of William Eglinton by John Farmer" zijn verscheidene dezer fotografieën weergegeven. Op zeker punt, aan de linkerzijde van het lichaam van het medium, schijnt een lichtende damp uit te stralen; deze verdikt zich en vormt langzamerhand duidelijk zichtbare persoonlijkheden, die in staat zijn zich van het medium af te scheiden, te bewegen en te spreken. Bij eene dezer proefnemingen werd het medium geplaatst op een zichzelf registreerende weegmachine. Het bleek, dat zijn lichaam de helft van het gewicht verloor, zoolang de onzichtbaren zijn kracht gebruikten, om zich daarvan een tijdelijk omhulsel te vormen. Ik genoot het groote voorrecht, terwijl ik in Londen vertoefde, persoonlijk kennis te maken met veel beroemde geleerden: Sir William Crookes (President van The Society for Psychical Research), Mr. Myers, Mr. Sinnet, Mr. Douglas Murray, Doctor Georg Wylde (voormalig president van The Theosophical Society) en meer anderen, die mij vele belangrijke ophelderingen gaven. Vele geleerden, in verschillende landen (Professor Zollner in Leipzig, Professor Chiaia in Napels, Aksakow, Crookes en vele anderen) hebben, in een groot aantal qeschriften, spiritistische verschijnselen beschreven, die door hen aan de strengste controle werden onderworpen. Een der meest overtuigende proeven, die men ooit genomen heeft, is stellig wel de zoogenaamde stéarineproef. Dit geschiedt als volgt: Men plaatst twee emmers op de tafel. De eene is gevuld met koud, de andere met kokend water, waarop een dikke laag gesmolten stéarine drijft. De aanwezige getuigen staan op een paar meter afstands van de tafel. De gematerialiseerde Geest steekt zijn hand afwisselend in de twee emmers, tot zij bedekt is met een dunne laag stéarine. die haar als een handschoen bekleedt. Deze vindt men in het koude water, nadat de hand er uit verdwenen is. Zoo verkreeg men handschoenen van kinderhanden, ofschoon geen levend kind in de kamer aanwezig was. Deze handschoenen kunnen onmogelijk vervaardigd zijn naar de hand van een levend mensch; men zou die hand er niet hebben kunnen uittrekken, zonder dat de broze vorm in kleine stukken brak. Later werd de vorm gevuld met gips en de stéarine er om heen afgesmolten, waardoor men een volkomen afgietsel der gematerialiseerde hand van den Geest verkreeg. Door verschillende personen zijn dergelijke handen herkend; zij kregen daardoor een overtuigend bewijs, dat een geliefde afgestorvene tegenwoordig was geweest. De hand van een klein meisje van drie jaar, dat een misvormden vinger had gehad, werd bij zulk een gelegenheid door den vader herkend. Hoe willen de heeren materialisten zulke feiten wegpraten? Een spottend lachen zou hier toch niet voldoende zijn! De verklaring van twee geloofwaardige getuigen is volgens de wet een bewijs voor iedere rechtbank. Met welk recht waagt iemand dan feiten te loochenen, die veertien eerbiedwaardige menschen, onder eede, voor waar willen verklaren? Zijn wij dan allen gehallucineerd ? leder die dit durft beweren, daag ik uit, mij een fotografietoestel en een hoop stéarine te toonen, die aan hallucinaties lijden. "Doch," zegt wellicht iemand, "het kan zijn, dat deze spiritistische verschijnselen waar zijn –maar waartoe dienen zij?" Het antwoord luidt: Zij dienen om de gewichtigste vraag voor de menschheid te beantwoorden; zij leveren een proefondervindelijk bewijs dat onze geest niet met het lichaam sterft; zij verleenen de volle zekerheid van het bewuste voortbestaan van het individu na den dood, die daardoor slechts gelijk wordt aan het afleggen van een afgedragen kleedingstuk. Heeft een dergelijke zekerheid niet groote waarde, in onzen materialistischen tijd? De negentiende eeuw heeft geweigerd oude hypothesen, overgeërfde begrippen en onbewijsbare leerstellingen als waarheid aan te nemen. De Duitsche school, met Büchner, Moleschott en Karl Vogt aan het hoofd, heeft zich vermeten om het bestaan van God en de onsterfelijkheid der ziel te loochenen. De materialisten weigeren iets te gelooven, dat niet bewezen kan worden. Zij kunnen eerst dán verslagen worden, wanneer de ware leerling van Jezus aan het Spiritisme de hand heeft gereikt en de ontdekkingen der nieuwe wetenschap gebruikt, om de materialisten op hun eigen terrein te bestrijden, dat wil zeggen: door middel van proefondervindelijke bewijzen. De roeping van het Spiritualisme is niet om, zooals zoo velen ten onrechte meenen, het primitieve Christendom aan te vallen, maar integendeel om zijn gezag te versterken, omdat het bewijst, dat de zoogenaamde wonderen in de heilige Schrift, die het meest betwijfeld en ontkend worden, niet slechts mogelijk zijn van een wetenschappelijk standpunt, maar zich zelfs in onzen tijd kunnen herhalen. Het Spiritisme is geen godsdienst; het heeft noch leerstellingen, noch eeredienst. Het is een wetenschap, gegrond op bewijsbare feiten, van wier waarheid ieder zijner aanhangers zich persoonlijk kan overtuigen. Van niemand wordt verlangd dat hij gelooven zal aan verschijnselen, die hij niet zelf kan onderzoeken of waarvan hij geen getuige kan zijn, indien hij dat wenscht. 
"Dat is niet noodig," zeggen misschien vele Christenen, “wij hebben den Bijbel; die is ons voldoende. Wij gelooven zonder bewijzen!"
"Des te beter voor u," is mijn antwoord, "maar waarom misgunt gij minder gelukkigen evenmenschen, die er wellicht onder lijden, dat het blinde geloof hunner voorvaderen hun ontviel, eene gelegenheid om zich te overtuigen, dat dit geloof op vasten grond was gebouwd en een eeuwige waarheid in zich droeg?" 
Het vermogen om te gelooven wat volgens het menschelijk oordeel ongeloofelijk is, is eene bijzondere gave, die wij niet door eigen verdienste kunnen verwerven. De twijfel moet dus beschouwd worden als een ramp en niet als een misdaad. Jezus zelf, die gezegd heeft: "Zalig zijn zij, die niet zien en nochtans gelooven", gaf een heerlijk voorbeeld van lankmoedige  barmhartigheid, doordat hij goedgunstig den twijfelaar Thomas de gelegenheid gaf zich te overtuigen. Het Spiritisme volgt Zijn voetstappen en biedt aan allen, die niet bevoorrecht werden met de gave des geloofs, of de waarde dier gave zelfs in twijfel trekken de gelegenheid, om zich te overtuigen van den goddelijken oorsprong der christelijke leer. leder kan, als hij, "de vingers in de wonden leggen", dat is: overtuigende bewijzen ontvangen, dat de zoogenaamde dooden evenzeer leven als wij. Er is geen dood! Slechts verwisseling, ontwikkeling,vooruitgang. De geliefden, die van ons heengingen staan een schrede hooger dan wij. Wij kunnen ons met hen in verbinding stellen, door ons eigen geestelijk standpunt te verhoogen. De verbinding met de geestenwereld is veel levendiger dan de meesten vermoeden. Er zijn weinig menschen, zóó stomp, dat zij het vermogen verloren hebben om daarvan den indruk te gevoelen. Bij de meesten vindt men sporen van den zesden zin: helderzien en helder hooren: meestal sluimert die gave echter onontwikkeld. Wat is bijvoorbeeld genie? Eenvoudig eene mediumieke eigenschap, waardoor hij, die deze gave heeft, vatbaar is voor indrukken en ingevingen van wezens, die een trap hooger staan dan hij. Welke kunstenaar of schrijver heeft niet ondervonden, dat het werk den eenen tijd niet, terwijl het op een anderen dag verbazend vlug vorderde? Dit hangt er slechts van af, of hij op bet oogenblik al of niet occulte hulp verkrijgt.  Zij, die zich hiervan niet bewust zijn, houden de lichtvonken, die hun door hunne geestelijke vrienden werden geschonken, voor het produkt van hun eigen  innerlijk leven. Het resultaat der onbewuste samenwerking van den kunstenaar met een buiten het lichaam staand wezen, zou veel schooner en afgewerkter zijn, als de wetten der telepathie hem bekend waren. leder toevoegsel van menschelijken, dat wil hier zeggen: lageren aard, kon vermeden worden, indien hij al zijn zielseigenschappen in volkomen passiviteit ter beschikking van den hoogeren invloed stelde, en zichzelven eenvoudig beschouwde als een kanaal der hemelsche inspiratie, in plaats dat hij zijn eigen onbeduidende intelligentie aanziet voor de bron, waaruit de wateren opwellen. Doch hiertoe is eene eigenschap noodzakelijk, die zoogenaamde genieën, helaas, meestal niet bezitten; ik bedoel nederigheid! Dit is echter een sine qua non, wil hij bruikbaar zijn voor een harmonisch samenwerken met den scheppenden Geest, onder wiens hoede hij staat. Bovendien is het een vereischte, dat het levend werktuig genoeg offervaardigheid bezit om gewillig al het waardelooze uit zijn leven te verwijderen en het geheel te wijden aan den voorgenomen arbeid. Als helder water door een drabbig kanaal vloeit, is het bezoedeld wanneer het er uit te voorschijn komt. Evenzoo gaat het met de inspiratie. Hoe meer de ziel gereinigd wordt van alles wat haar onzuiver maakt, des te meer kan zij het helder in zich opnemen. Een Geest kan niet langs telepathischen weg een mensch gedachten mededeelen, als deze niet rijp genoeg is om ze te ontvangen; zijn gebrékkig verstand vormt een tegenstroom, die de gedachte-golven terugdrijft. Ik zou bijvoorbeeld een jaar geleden niet in staat zijn geweest om "Naar het Licht" te schrijven. Als men meer water in een glas giet dan het bergen kan, loopt het overtollige over en wordt nutteloos verspild. De eerste taak van een medium moest dus zijn, dat hij zich innerlijk reinigt, om daardoor aan ontvankelijkheid te winnen. Wanneer het lage geestelijk niveau van een medium den onzichtbaren onoverkomelijke hinderpalen stelt, om zich door inspiratie mede te deelen behelpen zij zich met het automatische schrift; dat wil zeggen, dat de mensch dan eenvoudig dienst doet als schrijfmachine. Deze wijze wordt meestal gebruikt voor mededeelingen in een onbekende taal, of voor het schrijven van namen en getallen, die het medium onbekend zijn; anders zouden deze niet nauwkeurig overgebracht worden. Het is natuurlijk veel begeerlijker te worden gevormd tot een inspiratie-medium, dan tot een automatisch. In het eerste geval kan er sprake zijn van intelligent samenwerken; van een als kunstenaar verwerken van de stof, die hem door zijn geestelijke vrienden wordt ingegeven. Zoo zijn wellicht de boeken der Heilige Schrift samengesteld. De Evangeliën bevatten merkwaardige bewijzen, dat iedere evangelist zijn persoonlijken stempel gedrukt heeft op wat hij schreef; ieder heeft volgens zijn eigen scherpzinnigheid, den straal der goddelijke waarheid, dien hij opgevangen had, weergegeven. De geheele Bijbel, die ongetwijfeld een spiritualistisch geschrift is, vloeit over van berichten omtrent wonderbare verschijnselen, die door het Spiritisme blijken wetenschappelijk mogelijk te zijn. Zoo materialiseerden zich bijvoorbeeld, bij de verheerlijking van Jezus, Mozes en Elias voor de oogen der apostelen. In Daniël V, vers 5, komt het verschijnsel voor, dat "direkt schrift" wordt genoemd. Door eene zichtbare gematerialiseerde hand werden op den muur de woorden geschreven: Mene, Mene, Thekel, Upharsin. Het kan bewezen worden, dat dergelijke mededeelingen, zonder dat daarbij gebruik wordt gemaakt van een levend medium, in onze dagen ook voorkomen. Dat de apostelen in staat waren hun lichaam door gesloten deuren te laten heengaan, is een bewijs voor het feit, dat de materie door de materie kan dringen. Het wekt verbazing, dat er menschen zijn, die gelooven aan de waarheid der talrijke geestverschijningen, die in den Bijbel worden medegedeeld, en toch de mogelijkheid wagen te bestrijden, dat zoo iets zich in onzen tijd herhaalt! Is het denkbaar, dat een eeuwige God niet in staat zou zijn zich, even als vóór twee of drieduizend jaar, door zijn dienaren te openbaren? Tal van welmeenende, maar bekrompen Christenen beschouwen het als zonde, wanneer men gemeenschap zoekt met de wereld der geesten, en om deze beschouwing kracht bij te zetten, wijzen zij op het verbod in het Oude Testament, het derde boek van Mozes, hoofdstuk XIX, vers 31. Het Oude Testament bevat tal van voorschriften, die geschikt zijn voor een onbeschaafd volk, doch die men niet kan toepassen in de tegenwoordige staat-huishouding; ten minste, als men niet in botsing wil komen met de heerschende wetten. In het tweede boek van Mozes, hoofdstuk XXI,vers 20 en 21, staat bijvoorbeeld geschreven, dat men niet strafbaar is, indien men zijn slavin doodt, wanneer zij de mishandeling twee dagen overleeft!! 
In het vierde boek van Mozes, hoofdstuk XV, vers 32-36 wordt als eene Gode welgevallige daad bericht, dat een man gesteenigd werd, omdat hij op den Sabbat brandhout had gesprokkeld. Het zou natuurlijk waanzin zijn, als men in een beschaafd land zulke voorschriften wilde volgen ofschoon men ze in "Gods Woord" vindt. Reeds vóór 1900 jaren beschouwde men veel dergelijke voorschriften uit het Oude Testament als verouderd, wat ook al blijkt uit de uitdrukking van Jezus, dat: "zij den menschen gegeven waren om de verharding hunner harten!"  Het verwondert mij in het geheel niet dat het in overoude tijden aan de menschen werd verboden om met onzichtbaren te verkeeren. Op den lagen trap van ontwikkeling, waarop zij stonden, zouden zij niet in staat geweest zijn onderscheid te maken tusschen spiritualisme, spiritisme en zwarte magie. (Tooverkunst). " Wat is dat onderscheid dan?" vragen wellicht de lezers, die weinig op de hoogte zijn van dergelijke zaken. Alvorens ik mijne opvatting in deze geef, die ook in Engeland gebruikelijk is, wil ik er de aandacht opvestigen, dat Allan Kardec en zijn opvolgers, zoo in Frankrijk als in andere landen, zich Spiritisten genoemd hebben, ofschoon zij zich ook bezig houden met het Spiritualisme. Hier in Stockholm zijn verscheidene menschen, die zich Spiritisten noemen, ofschoon zij naar mijn meening Spiritualisten zijn. Ik wensch er op te wijzen, dat mijne omschrijving van het Spiritisme niets bevat, dat hen vernedert. Integendeel, ik gevoel voor hun werkzaamheden zoowel achting als sympathie. Wij geven slechts verschillende namen aan dezelfde zaak. 
Volgens de in Engeland gebruikelijke begrippen beduidt Spiritualisme: 
Het ontvangen van inspiratie door hooge, reine geesten. Volgens mijn opvatting, is dit de grootste genade en het hoogste geluk, dat ooit der menschheid ten deel viel. 
Spiritisme: Het verkrijgen van stoffelijke verschijnselen door geesten, die aan de aarde gekluisterd zijn en nog lijden. 
Hierin ligt, naar mijne meening, een krachtig middel tot bestrijding van het materialisme en een bron van troost voor treurende betrekkingen; men mag er echter geen gebruik van maken tot bevrediging van lichtzinnige nieuwsgierigheid. Dientengevolge is het Spiritisme of goed, of kwaad, naar gelang van het doel, dat de onderzoeker er meê beoogt. Zwarte magie: Het doen van slechte daden, met hulp van booze geesten. Dit is natuurlijk een der grootste zonden, die de mensch begaan kan. In het Nieuwe Testament vindt men geen verbod om gemeenschap met de wereld der geesten te zoeken. Men gelast ons integendeel "de geesten te beproeven of zij uit God zijn". Hoe zou dit mogelijk zijn, als wij niet met hen verkeerden? In den eersten brief aan de Corinthiërs, Hoofdstuk XII, verklaart de Apostel Paulus uitdrukkelijk; "er zijn velerlei gaven, doch het is dezelfde geest." In vers 8, 9 en 10 worden de volgende gaven opgesomd; het spreken in verschillende talen, het onderscheiden der geesten, het woord der wijsheid, de gave der gezondmaking en zoo meer; -dat zijn juist de hooge geschenken naar welke de Spiritualisten het vurigst streven. Wonderlijk genoeg worden zij daarom door vele Christenen berispt! Waarschijnlijk zijn deze vergeten, dat Paulus ons uitdrukkelijk vermaant vurig te bidden, opdat wij deze gaven mogen ontvangen. Indien het werkelijk tegen Gods wil streed, dat er ongehinderde gemeenschap zou ontstaan tusschen de wereld der Geesten en de nog op aarde belichaamde zielen, dan ben ik overtuigd dat Hij machtig genoeg is dit te verhinderen, zonder de hulp van welmeenende maar bekrompen Christenen in te roepen. "Zij nemen een groote verantwoording op zich door zoo, zonder verstandigen grond, te strijden tegen het Spiritualisme, dat zulke grootsche krachten bezit om meer licht, vooruitgang en ontwikkeling te verbreiden. Ieder die het licht zag uitdooven in een hem dierbaar oog en geliefde lippen voor altijd zag verstommen moet grooten troost vinden in de hem aangeboden zekerheid, dat de teedere liefdedraden, die den eenen geest met den anderen verbinden, in alle eeuwigheid niet kunnen worden verbroken. De dood verliest zijn scherpsten angel, als de korte maar bittere scheiding verzacht wordt door innige, geestelijke gemeenschap. Hierin is troost en vreugde gelegen, zoowel voor den ontslapene als voor de achterblijvenden. 
Ook vindt men de gelegenheid om aan den doode groote liefdediensten te betoonen, door hem te helpen begane fouten weder goed te maken, wier omvang hij wellicht niet gevoelde, voordat na zijn overlijden zijn geestelijk zien ontwikkeld werd. Zoo kan bijvoorbeeld de herinnering van zedelijke, niet geboete schuld, den vertrokkene onbeschrijfelijk kwellen en hem verhinderen rust te genieten. Dikwijls beproeven zij in wanhoop hunne bloedverwanten van hun aanwezigheid kennis te geven. Is het niet de plicht van deze hen tegemoet te komen en voor hen die goede werken te voltooien, die, helaas, door genen verzuimd zijn! Deze gedachte is geen zinledige veronderstelling of inbeelding van mij. Door verschillende gesprekken, die ik met lijdende geesten hield, ben ik tot de overtuiging gekomen, dat het werkelijk zoo is. Nooit zal ik de beschrijving der kwellingen vergeten, die geleden werden door een armen Spanjaard, op Cuba omgekomen. Op het oogenblik van zijn dood was zijn hart vol haat en toorn - het ontwaken was vreeselijk. Ik huiver als ik denk aan den oorlog, die in een oogenblik honderden onvoorbereide zielen in de eeuwigheid werpt. 0, waren de menschen zich bewust van wat hen wacht. Hoe anders zouden zij dan de gave des levens besteden. De verstoktste egoïst zou zich hoeden al te zelfzuchtig te zijn, indien hij er van overtuigd werd, daardoor zichzelven eeuwen lang lijden op te leggen. Zoodra wij er zeker van geworden zijn, dat dit aardsche leven slechts een onbeduidende schakel is in den eeuwigen keten van ons bestaan, verandert toch onze geheele opvatting van alle dingen. Wat vroeger hoofdzaak was -namelijk de uiterlijke omstandigheden waaronder wij hier leven -wordt bijzaak. Alle zoogenaamde onrechtvaardigheden in dit leven worden verklaard. Onze vreugden en onze zorgen zijn op zichzelf even onbeduidend, als het jubelen en huilen van een klein kind over een stuk speelgoed, dat het ontvangt of verliest. Het eenige waar het op aan komt, zijn de gevolgen van deze vreugden en deze zorgen, namelijk voor zooverre zij een veredelenden invloed op onze ziel hadden, of deze er slechter door werd. Van dit standpunt opgevat, krijgen alle wereldsche zaken een andere waarde; heel dikwijls blijkt dan dat onze grootste zorgen verborgen zegeningen waren, terwijl onze grootste vreugde vaak eene gevaarlijke verzoeking voor ons was. Het aardsche leven is een leerschool voor ons; verschillende methoden van opvoeding worden er in aangewend, naarmate de Allerhoogste het voor ons goedvindt. Volkomen overgave aan Zijn wil is de les, die het kind der aarde leeren moet om tot een hoogere klasse te kunnen overgaan. Het is het eigenbelang van iederen mensch, om deze les zoo spoedig mogelijk te leeren. Als iedereen dit heeft leeren inzien, dan wordt de verheven gedachte van den Alvader werkelijkheid. Dan zal de geheele menschheid in broederlijke eendracht, voor Hem de knie buigen en hand in hand de opwaarts voerende treden van de trap der schepping bestijgen.A. K. B.
NAAR ’T LICHT

VOORBERICHT.

Dit gedicht dankt zijn ontstaan aan zeer bijzondere omstandigheden. Toen ik (zie mijne "Spiritistische verschijnselen") in het voorjaar van 1900 mij in Londen bevond, ontving ik langs mediumieken weg een reeks van mededeelingen van mijn gestorven echtgenoot. De mededeelingen, van zeer vertrouwelijken aard, banden bij mij allen twijfel ten aanzien der identiteit van hem, die ze mij bracht. Wat mij het meest trof, was de volledige bekendheid van mijn echtgenoot met gebeurtenissen ná zijn dood voorgevallen. Ook gaf hij mij inlichtingen aangaande documenten, die mij eerst later ter hand kwamen. Ten slotte beval hij mij Londen dadelijk te verlaten, om in de grafkapel van het kasteel Bovigny, op een mededeeling uit de Geestenwereld te wachten. 
Ik gehoorzaamde. In den Johannes-nacht kwam aldaar tót mij de uitnoodiging, mij van papier en schrijfbehoeften te voorzien. Automatisch teekende mijn hand een zon en schreef: "Mot Ljuset" (Naar het Licht!) zonder dat mijn wil daartoe medewerkte en vervolgens: "In memoria aeterna erit Justus". Ik ken geen latijn en 't is me onbekend of deze zinsnede een citaat is. Wat toen volgde werd niet automatisch, maar door inspiratie verkregen. Toen ik de pen opnam, had ik geen flauw vermoeden zelfs van wat er komen zou en toch schreef mijn hand honderden versregels neer ,zonder dat ik een enkel maal naar een woord had te zoeken. Daarbij was 't me of de temperatuur eensklaps daalde. Ik rilde van koude niettegenstaande de drukkende zomerhitte. Mijn ziel was in verrukking; mijn zintuigen verscherpt. Ik vernam het fluisteren van onzichtbare wezens zóó duidelijk, dat het me bijna voorkwam gedicteerd te worden. Wie dit gedicht leest, zou meenen, dat het de vrucht is van een langdurig religieus na veel moeiten neergeschreven overpeinzen: dit is echter onjuist. De geformuleerde gedachten waren slechts eenige oogenblikken vóór ik ze neerschreef de mijne. Van waar kwamen ze? Op deze vraag zal wel niemand een bevredigend antwoord vinden. Telepathie, d.i. vervoelen (overdraging van gedachten, indrukken uit de verte) toont eenige overeenkomst met de onlangs uitgevonden telegraaf zonder draad. De gedachte-trillingen banen zich haar weg door den aether, even als de electrische. De tijd zal komen, dat men deze nu nog maar ten deele erkende nieuwe psychische kracht geheel zal leeren beheerschen, zoodat de levenden met de zoogenaamde dooden in staat zijn van gedachten te wisselen. Van de ontdekkingen der toekomst hebben we nu nog maar een flauw vermoeden.Vijftig jaar geleden zou het denkbeeld, dat twee personen door middel van een metalen draad met elkaar zouden kunnen spreken, met een homerisch gelach zijn begroet geworden. Ik houd mij overtuigd dat het tot stand komen van een rechtstreeksche verbinding van de Geestenwereld met de op aarde geïncarneerde zielen eenvoudig een kwestie van tijd is. In alle tijden moest elke nieuwe gedachte zich strijdend toegang veroveren. De mensch toch is geneigd alles wat hij niet zelf beleeft min of meer voor ongelooflijk of voor geheel en al onmogelijk te houden. Daarom zou 't mij in 't geheel niet verwonderen, dat wat ik zeide omtrent den oorsprong van dit gedicht in twijfel getrokken en bestreden of wel verdraaid en bespot zal worden. De onaangenaamheden evenwel die mij wellicht wachtén, wil ik uit eerbied voor de waarheid gelaten dragen, want ik schrijf mij moreel niet het recht toe een werk als het produkt mijner intelligentie te doen verschijnen, terwijl ik er geen de minste moeite voor deed en het van buiten af mijn brein is medegedeeld. Als ik zoo openhartig erken, dat dit gedicht wel door mij geschreven, maar niet door mij gedacht is, heb ik, zooals ieder wel zal inzien, daarbij persoonlijk niets te winnen, maar eer te verliezen; daarom mag mij geen andere beweegreden worden toegeschreven dan de liefde voor de waarheid. Mijn eenig motief is ~ en moet zijn ~ de innige overtuiging, dat de oorsprong van dit gedicht geen andere kan zijn, dan de door mij aangeduide.
1899. MARY KARADJA.

NAAR ’T LICHT
BOVIGNY KAPEL Juni 1899.

Gij, wakend in de stille nacht'lijke ure,
Op kondschap wachtend uit het Geestenrijk,
Zijt gij gereed? Reeds zweven de u onzichtb'ren,
Onhoorbaar, u op luchte wieken nader. 
Ze omgeven u ...! Zijt ge u er van bewust?
Kunt ge ze nu door 't oog uws geestes zien?
Hoort gij de tonen, zacht als zilv'ren klokjes,
Van verre werelden u tegen trillen? 

Een zoete geur omwindelt en doordringt u !
Het duister wijkt. ..Het morgenrood ontwaakt.
Thans fladdert om u heen een vuur'ge tong,
Een vlam van licht gelijk ~ dat is mijn ziel ;
En in uw oor hoort gij mijn stemme fluistren, 
Ook i k was eens een mensch geheel als gij.
Ik ben niet dood, zij ook mijn aardsche vorm
In 't aardsche slijk reeds langen tijd vermolmd.
Ik ben niet dood -mijn Geest en Denkkracht leeft
In nieuwen vorm, veel sterker dan voorheen.
'k Wil u den loop doen weten van mijn leven ;
't Zal u uw eigén toekomst doen verstaan. 
Want dan ziet gij den weg, dien i k moest gaan
Van 't aardsche duister naar de sfeer des Lichts.
Een werktuig zijt gij slechts van hoog're machten,
Verkoren te getuigen wat ge zaagt.
De gave van het woord wordt u geschonken;
Mijn denken, 't u we dwingend, geeft ge een vorm.
Ik voerde u hier, waar gij niet dacht te komen;
Ik leidde uw weg op aarde voet voor voet.
O vrouw. ..! Mijn beitel sneed de ziele in u.
Lang streefdet gij me tegen -nu niet meer! 
Waar niet geploegd is wast een karige oogst.
Ik wiedde 't onkruid, drenkte 't mulle zand,
En nu is 't uur gekomen voor het oogsten. 
Moog nu des Hoogsten Zegen op ons dalen!
Naar 't Licht, het eeuwige, voer ik uw ziel!
Ik help u ...helpet gij daarom ook andren.

Schrijf nu de boodschap neer, die ik u breng,
Met dank in 't hart dat me' u er toe verkoor.

Wie 'k ben? zoo vraagt ge mij. Ik ben een zondaar,
Die Leed en streed en dus verzoening vond.
Vergêten is mijn naam reeds lang op aarde.
'k Bezat veel goud, daarbij een kostb're have.
Helaas, van beide maakte ik slecht gebruik!
Niets overleefde mij nadat 'k gestorven was;
Geen enkel teeken van een liefde-daad !
De vreugden, die de wereld bood, genoot ik;
Men eerde me als een liev'ling der fortuin ;
Geboorte en jeugd, en schoonheid, rijkdom, kracht,
AI wat de wêreld 't hoogste schat, was mijn.
Geboren waande ik mij slechts tot genieten. ..
'k Genoot met volle teugen. ..'t was mijn recht.
Gesloten bleef mijn oor der bitt're zuchte,
Die uit de matte borst des naasten drong.
Mijn wereld en mijn godheid was mijn i k!
'k Had slechts mij zelven lief- 'k begeerde n i e t s meer !

En jaar bij jaar vlood heen. ..Het een leek 't ander.
Niet één bracht ooit mij iets, wat nieuw was, aan.
Toen 'k alles had genoten, scheen mij ’t leven
Zoo kleurloos, vaal, zoo klein, zoo troost'loos leeg !
Uitputting, onlust, onverdraagb're walging
Gevoelde ik 't hart mij folt'rend binnendringen.
In niets vond ik genot -al 't vroeg're laf.
'k Begon te missen. ..i e t s wat 'k nooit bezat.
Waarin dat iets bestond, dat wist ik niet;
Maar n i e t s was mij het leven zonder d a t !
Welaan, den kelk geleegd tot op den bodem,
Dan werp ik dien vrijwillig van mij weg!
Den langen slaap zou 'k gaarne welkom heeten;
Zoet, meende ik, moest de ruste zijn des doods.
'k Zou zonder vreeze van het leven scheiden;
Want een vergelding. ..? Zotte kinderpraat !
't Kon toch niet smart'lijk zijn tot n i e t s te worden?
Neen, heerlijk waar' mij dat - ik was zoo moê !

Wat vroeger mij het hoogst genot bereidde,
Wilde ik vereenen bij mijn afscheidsfeest:
Bij wijn en vrouwen, licht, muziek en bloemen
Geve ik, zoo was mijn wensch, den laatsten snik!
Mijn feest was prachtig: ik het blijdst van allen;
Zelfs fier er op dat 'k zonder vreeze was,
Terwijl ik aan den rand stond van mijn graf. 

't Licht der bougies verbleekt -verflenst, de bloemen,
De glazen, leeg. ..het grootsche feest voorbij ...! !
En ik bleef eenzaam met den laatsten gast:
Den dood, dien ik, hoe grootsch! te nooden waagde...., 

Daar viel een schot. ..er volgde diepe stilte. ..
Een scherpe pijn doorliep mijn lichaam. ..t o e n
Deinsdé elk gevoel! Een diepe slaap, die als
Op heel mijn lichaam donzig nederzeeg. ..
Onpeilbaar duister. ..donk're nacht omgaf me. ..!
Was 't nóg dan niet voorbij? Was ik niet dood?
Waarom kwam niet de rust, waarnaar ik smachtte,..
Toen ik mij van het leven had bevrijd?
Waarop toch wachtte ik nog? Ik voelde duister
Dat i e t s nog komen moest. ..Welnu dan, wat?

Ik wachtte. ..door een naamlooze angst gepijnigd. ..
Ik zocht den dood om 't d e n k e n te verliezen.
Ik zocht vernietiging. ..dood m o e s t ik zijn !
De levensvonk voor altijd uitgebluscht!
Ik voelde 't lichaam kil en killer worden.
't Hart sloeg niet langer en de pols stond stil.
Ja, 'k was een lijk - materie, anders niet. ..!
Een ding, dat nu gevoelloos wezen moest.
Toch. ..zoo ik stierf. ..een lijk kan toch niet denken?

Ontzetten greep mij aan. ..een schok doorvoer me !
Mijn g a n s c h e wezen had ik niet vermoord 
Een deel verbleef. Mijn d e n k k r a c h t leefde nog!
Die duisternis! 0, dat afschuw'lijk floers. ..
Ik wachtte. ..wat? w a a r o p? ...ik wist het niet.
Was het een eeuwigheid of maar een uur?
Ik weet het niet en zal 't wel nimmer weten. 
Gedwongen zijn te leven is ontzettend
Voor hem, die eeuwig hoopte dood te zijn !
Dus school er waarheid in de somb're leer
Van een Vertoornde, die geen meêlij kent? ...

Dus zou 'k ter Helle worden ingeslingerd
En daar gepijnigd worden, eeuwiglijk?
Het zij. ..! Ik treed haar moedig tegemoet,
De wreede straffe. ..! kwam zij spoedig maar ! 
Want 't scherpst van alles pijnt de onzekerheid.

Ik wachtte. ..wachtte. ..wachtte. ..tevergeefs.
Geen rechter kwam. ..Maar eindlijk snerpt' een kreet

Van wanhoop mijn beklemden gorgel uit,
En 'k gilde: "God, 0 God, heb deernis. ..deernis !"
Terstond klonk uit het duister om mij heen
Een stem. " Wat wenscht ge?" vroég ze: "Wat begeert ge
Van God, van Hem dien gij steeds loochendet?"

Ik stamerde: ,,0 Heer. ..alleen wat licht !"

En eensklaps zeeg van boven op mij neder
Een streepje lichts. Wee mij! I k z a g me zelf!
Ontzettend 't oogenblik voor 't menschenkind,
Dat rustig steeds zijn weg in 't d u i s t e r ging !
Bid voor de b 1 i n d e n, dat ze niet vertwijf'len,
Zoo na den dood het oog zich opent, zij
Gedwongen zijn voor 't eerst de ellendigheid
Van 't n aakte menschenhart te aanschouwen. 
Gods Eng'len staren 't aan, maar zweven weg,
Verschrokken. ..En de Ziel wenscht dan vol schaamte
Tot sluier zich haar eenzaam duister weer!

Mijn aardsche leven, in een reeks van beelden,
Toog langzaam mijn verhelderd oog voorbij.
Ik zag hoe blind, aartsblind, ik was geweest.
'k Was zelf verbaasd van zooveel "doms" en "slechts"
Tot ik, als onder 't wicht van zooveel schuld
Verplet, zacht ademde; "Straf mij, o God !"

De stem van straks hernam; "Dwaas, God straft niet !
Het booze straft zich zelf, want iedre korrel
Van  “het booze-willen" als dit vrij kan groeien,
Brengt voort zijn e i g e n  o o g s t e n ; Lijden. ..Pijn !
Des menschen schuld kan de Eng'len niet doen toornen,
Zij treuren slechts en weten het gevolg.
Gij, arme ziele, roept uw rechter aan!
Gij zelve velde' al lang uw eigen vonnis,
“Daar waar uw schat is, daar is ook uw hart,"
Zegt Jezus en dit woord bepaa1t uw vonnis.
Een ieg'lijk mensch heeft iets wat hem het dierst is 
Zijn eigen ik - zijn naasten -of zijn God.
Hij heeft op aarde vrijheid zich den schat
Te kiezen, dien hij wil tot eigendom; 

Maar 's menschen ziel kan bij den dood niet scheiden
Van wat ze op aard het meest heeft liefgehad.
Wat was uw schat, gij dwaas ? Zie ginds. ..zie toe !"
Toen kwam een lichtstroom over mij en viel
Daar ginder op een lijk, dat op den grond
Zich baadde in bloed. ..Ik zag het- 't was het mijn.
"Dát was uw schat! Slechts deze is thans uw eigen,
Uw lichaam was u 't liefst - het blijve u bij.
Ontvlieden kunt ge 't niet; Ge zijt g e s t ra f t !"

"Neen, neen, o keten mij niet aan dat lijk!"
Riep ik vol walging uit. "O maak me vrij !
Dat lichaam. ..! weg! ik heb het zelf vernield. ..
Ik heb het niet meer lief. .-Voer mij van hier !"

"Gij volgde' uw wil en drongt in ’t Geestenrijk
Waar nog geen plaats voor u was toebereid.
Gij overschreedt den dorpel van het Eeuw'ge
En wachtlet niet totdat uw ure sloeg.
De mensch, hij kruise niet des Hoogsten weg !
Hij mag niet heerschen over dood en leven;
Hij heeft de wet van 't aardsch bestaan te leeren;
Haar te overtreden is hem niet vergund.
Het lichaam is een kleed, slechts af te leggen
Wanneer 't is afgedragen en de ziel
Gerijpt is voor verwis'ling van den vorm.
Gij moet u voegen naar den Wil des Scheppers,
Die aan de stof u nog een tijd lang boeit.
Als de gebonden Geest gehoorzaamheid
Geleerd heeft, valt misschien de keten af."

Zoo blijft mij hoop. ..! en kent mijn straf een einde!
Ze zal niet duren in alle eeuwigheid !"
Zoo riep ik uit, voor 't eerst getroost, gesterkt !

"Zij eindigt zeker," was des Engels antwoord.
"Eén zonde slechts kan niet vergeven worden:
De T r o t s: zich niet voor God te willen buigen.
Wie d i e n heeft, doemt zich zelf tot duisternis."

"Gij schenkt me troost, heb dank !" zoo sprak ik zacht.
"Zeg, mij, zachtmoedige Engel, wie gij zijt ?"

"Weet gij het niet? Vermoogt ge 't niet te gissen?
Ik klopte dikwerf aan de poorten uws gemoeds;
Ge dreef t me weg. ..'k Ben de Engel van de Smart.
Naar de aarde zendt mij de Genade Gods
Om daar den weg, die tot Hem leidt, te wijzen,
In 't hart het zaad te strooien van 't berouw.
Dan wast daar de begeerte in op naar " ’t Licht,"
En kiemt, bij 't wroegen van de schaamte, er: Deemoed !
De Geest erkent met smart dan zijn ellende;
Hij wil niet langer toeven in zijn poel;
Verheft zich, tracht, zij 't wankelend, het pad
Van doornen langs te gaan, dat ik hem toon. 
Ter hulpe snelt de in Licht gehulde schaar,
Die liefde-werken pleegt in Jezus' dienst.
Nochtans ontheft die schaar hem niet van lijden; 
Maar schenkt hem kracht voor 't dragen van zijn kruis. 
Zij fluistert menig woord van hoop hem toe, 
En dan vat de vermoeide nieuwen moed. 
Nog veel, zeer veel hebt ge in uw strijd te leeren, 
Eer gij omhoog stijgt naar de sfeer van 't Licht.
Nóg leerdet gij van Hoop, Geloof noch Liefde 
Leer nu uw eerste les: die van G e d u 1 d."

Hoe stil was 't weder op den doodenakker;
Mijn huis op 't ijsveld van den winternacht !
0, had ik niet des levens schat verspild,
Maar mij een woon gezocht in reine harten,
Een woon, waar de verkilde een laafnis vond,
De vriendschap zachte en koesterende warmte. ..!
Nu was er op heel de aard' geen enkel wezen,
Dat om mij treurde, dat mij tot zich trok
Met al de kracht zijns medelijden. ..! Wee mij !
Ik was verlaten, was vergeten; 'k had
Tot eenige gebure slechts mijn lijk.
Vergeefs zocht ik in honderden van kuilen 
Ik vond geen enkelen verlaten Geest.
'k Zocht in de kisten, molmend, vunzig, rottend,
Diep onder sneeuw bedolven. ..! allen, weg !
Ze waren hun afschuwelijke hulsels:
Het stof - gewis ook eens hun trots - ontvlucht !
Zij werden vrij. ..! maar i k bleef nog gevangen,
Geketend, hoe afschuw'lijk! aan een lijk, 
Mijn walg'lijke aardsche schat! Ik huiverde.
'k Zag 't ieder uur verand'ren van gedaante.
Mij was 't als schreide het gebroken oog,
Alsof 't zocht uit te drukken mijn ellende,
Als balsem mij zijn tranen schenken wou !

Eens, 's nachts, dwaalde ik den doodenakker rond
En kwam nabij het hek. Ik hoorde daar
Zacht nokken aan de zijde van den weg;
Een zwak gekrijt, een doffe kreet van pijn !
Wie stoorde, en wel zoo laat, de diepe stilte ?
Een levende. ..? Wat dreef dien hier naar toe?
Het was een kind, dat men had weggejaagd,
Opdat het dood zou vriezen in de sneeuw.
Diep medelijden voelde ik voor den kleine,
Die schreiend d'eeuw'ge rust zocht in te gaan;
Maar felle gramschap tevens jegens haar,
Die dus haar kind hier eenzaam sterven liet.. .!
Wat schrikkelijke straf zou háár wel treffen !
De pijnlijkste scheen mij nog veel te zacht. ..
Niets zoende, dacht ik, ooit zoo'n gruweldaad !
"Vervloekt de moeder, die haar kind verstiet
En 't dood laat vriezen in de winterkoud~ !"
Zoo riep mijn ziel, van afschuw overheerd !

Daar hoorde ik 't antwoord, dreunend als de donder:
"Wie toch zijt gij, die op eens anders hoofd
Des Heeren toorn als straf waagt aan te roepen ?
De schuldige, die gij zoo stout verdoemt,
Ge zult haar zien! Die vloek, hij zal u rouwen !"
En de Engel, die dus sprak, stond mij ter zij;
Mij metend met een duist'ren, strengen blik,
Greép hij mijn hand, die ik hem bevend reikte,
En zweefde, snel als 't Denken, met mij heen...., 
Hij bracht mij naar de stad waar ik eens woonde. ..
nWij stonden spoedig voor een huis van daps en spel,
Welks gast ik vaak op aarde was geweest. Hij wees er op. ..
Wij gleden er naar binnen.Hoe vreemd kwam nu me “'t nest der ondeugd" voor.
Want in de Hel van de aangeblazen tochten
Zag 'k stille gasten uit het Geestenrijk,
Streng, ernstig en met dreigende' oogblik staren.
Ik zag ook b o o z e Geesten, reeds gevallenen,
Vol jaloezie, aanzettend, hitsend steeds
Tot grooter zonden; 'k zag ook g o e d e, strevend
Voor dooven te behoeden 't kleine vonkje,
Dat nog in menig hart flauw lichtend was.
Een kampplaats was het tussen Licht en Duister
In deze Hel. ..! Een dienen. ..lachen. ..schreeuwen
Van mannen, vrouwen, niets vermoedend
Van den zoo stillen strijd óm hen gevoerd !
Ik zag ook vele diep bedrukte zielen,
Die weinig aandacht schonken aan dien strijd.
Ze dwaalden rond in stille somberheid.
Op aarde dienden zij hun wulpschheid hier.
De dood bracht eensklaps 't zingenot ten eind,
Waaraan zij zich gewenden. ..Moeilijk scheiden
Van de aardsche sfeer! Zij wilden 't niet. ..zij bleven...
Nu. ..konden zij niet meer den band verscheuren,
Die hun de zin'lijkheid had aangehecht.
't Was de herin'ring, die hun boeien smeedde. ..
Nog ná den dood was hun de wellust lief.
Des lichaams slaaf kent slechts den lust van 't dier.
Die, onbevredigd in hem leven blijvend,
Hem dwingt naar anderer genot te schouwen,
Tot hij verzadigd is van d'ijdlen aanblik !
Vergeten zijn dan spoedig de aardsche weelden.
Elk zin'lijk beeld verbleekt - dan ziet de Geest
De vlekken op zijn kleed, verlangt een ander;

Dan richt hij 't oog naar boven, en hij ziet
Het licht dat hem van verre tegen schemert
En spreidt verlangend de armen smeekend uit.
De keten, die hem hield, verruimt en knelt niet meer.
Hem trekt een kracht, als die van den magneet,
Naar hooger... naar de wereld van het Licht,
Die hij niet kan betreden vóór hij inziet,
Dat 's lichaams dood voor hem verlossing was.

'k Zag nu in mijn nabijheid een gestalte,
Die steeds haar blik op mij gevestigd hield.
Ja! ...ik herkende haar; het was mijn moeder. ..
'k Vloog met een kreet van vreugde naar haar toe. ..
Ze week terug met strak, bedrukt gelaat.
Zij schaamde zich haar kind, den lieven zoon,
Die eens haar 't dierbaarst was op aard, te omhelzen ..!
Haar blik doelde op de menigte; zij zweeg.

Verlegen en vol schaamte stamerde ik :
"O Moeder. ..! gij zijt mij gevolgd? Hierheen?

Zij knikte. ..op haar gelaat lag diepe smart. ..
Toen sprak ze met gebroken stemme: "Zoon,
Ge waart mijn afgod. ..ik vergat om u
Hém, die mij eens den moederzegen schonk.
Als aardsche liefde slechts de ziel in band slaat,
Bereikt die zegen nooit 't beoogde doel.
Er blijft een band, en deze dient geslaakt
De afgoden van het aardsche hart vergruisd !
Tot u wilde ik, toen mij de dood bereikt had. ..!
't Geschiedde en toen kon 'k niet meer van u wijken. ..!
Onzichtbaar bleef ik altoos om u heen !
'k Las in uw binnenst e1k onrein bedoelen;
Ik moest u volgen tot in 't Zonde-huis.
Mijn zoon, mijn zoon, mijn troost, mijn vreugde,
Uw moeder wendde 't aangezicht vol schaamte
Van u -gij maaktet zwaarder mij mijn kruis.
Als ge in uw nederlaag mij medesleeptet –
Gij wist dit niet -stond 'k naast u als versteend,
En leed in 't hart niet uit te spreken smart,"

“0 moeder. ..moeder! Dierbaarste,',:, Vergeef mij !
Ik wist dát niet! O had ik ooit vermoed,
Dat uw zoo reine blik mijn zonden zag,
Ik had met al de kracht, die in mij was
Terstond, voor goed, mijn boozen lust bekampt!
Er is geen man op heel het wereldrond
Zóó diep gezonken, die in zulk een ure
Niet de oogen van zijn moeder schuwen zou. ..!
Wie die niet sidd'ren zou bij de gedachte:
Zij, die wij eerden, de gestorvenen,
Ze zien ons, staan als zwijgende getuigen
Van onze schand', zich schamende over ons !
0, vreeselijke straf, die ik verdien !
Maar u. ..? maar u, wat schuld kan op u drukken ?
Gij hadt me lief - is moederliefde misdaad ?
Het oordeel, dat u trof, is niet gerecht !"

Haar lief gelaat, straks door een eedlen toorn
Zoo hard en strak, herkreeg de vroeg're zachtheid.
En vriend'lijk lachend zei ze: "Gij beoordeelt
Te snel een wijze wet, die gij niet kent.
Zoo grooter smart mij trof dan ik verdiende,
't Waar niet vergeefs -mijn leed wordt u tot heil.
Dat wordt u klaar als ge Gods wet begrijpen
En in het Leed Zijn wijze Liefde leert."

"Gij hebt mij dan nog lief, al schouwdet ge in
Den diepen afgrond, waar 'k in nederstórtte ?"
Riep ik haar nu met blij verbazen toe.

In zacht'lijk fluisteren klonk mij haar antwoord;
"Nog heb 'k u lief, mijn zoon, maar anders. ..hooger. ..!
Mijn b 1 i n d e liefde bracht u nadeel toe.
Wee mij, onnoozele, die maar niet begreep,
Dat zij, die alles wegschenkt en niets eischt, 
"Hém, dien ze lief heeft, nooit van nut kan zijn !
D i e Liefde heeft slechts waarde, die na s t r ij d
Gegeven wordt als overwinningsprijs.
Naar waarde wordt geschat wat wordt ver d i e n d.
Eens was ik zwak, slavin van mijn gevoel;
'k Nam toe in kracht; mijn hart beheersch ik nu.
Mijn liefde trekt me niet meer naar beneên,
Maar voert mij op. ..!"

"Ik bid, verlaat mij niet!
Al ben 'k niet waardig dat ge bij me blijft. ..!
Toch. ..laat mij hier niet troosteloos alleen !
Gij zijt in vrijheid ...ik….ik ben gebonden. ..!
0, moeder, blijf bij mij. ..!"

Bewogen zei ze ;" Vergeefs zou 't offer zijn, dat ik u bracht !
Hoe gaarne zou de moeder willen deelen
In al uw lijden -maar dat mag niet zijn;
Want ied're Geest heeft zelf den zwaren strijd
Met wat onheiligs in hem schuilt te kampen,
En torse alléén de zwaarte van zijn kruis. –
Met mijn gebed vermag ik u te steunen,
Opdat gij niet vertwijfelt in den strijd! 
Verteer u niet in hopelooze smarte
Indien 'k u nu verlaat -geloof me: 't rn o e t –
Ik smacht naar hooger. ..! derwaarts zult gij volgen.
Draag gij 't gevolg der aardsche schuld gedwee ;
En weet: zoodra ge uw eerste zege hebt behaald,
Dan wordt uit hooger sfeer u hulp geboden."

Zij was verdwenen -eenzaam stond ik weer
In 't midden van die me onbekende menigt',
Mijn hart vervuld van zooveel bitter leed !
Ik wendde mij tot d' Engel aan mijn zijde
En zuchtte: "Zelfs mijn moeder geeft mij prijs !
Laat mij terug gaan naar den doodenakker ..
Ik kan niet langer met de menschen zijn. .. !
Hun aanblik is mij hatelijk geworden –
'k Zal minder lijden in mijn eenzaamheid !"

" Vergeet niet," snerpte 't, "dat ge bij uw graf
Niet eenzaam zijt: dat kind is nog niet dood.
Gij woudt zijn booze moeder immers vinden
En haar vervloeken ? Kom. ..beschouw haar goed !"

Ik deed wat hij beval, maar. ..aarzelend.
Mijn toorn was voor mijn droefheid heengevlucht.
Wat zou 'k ook kunnen zeggen tot die vrouw?
Haar grove misdaad raakte mij niet, en
H a a r straf zou niet rn ij n last verlichten.
'k Leed zelf genoeg. ..ik wenschte haar niets kwaads.
Zij zat daar ginder in een duistren hoek,
Zoodat mij haar gelaat verborgen bleef.
Ook scheen ze 't te overschaduwen met haar handen.
Zwaar leunde 't lijf zich aan den tafelrand;
Voor alles onv~rschillig, uitgeput,
Ineen gedoken als een stervend dier,
Kon zij 't beroepslachje op de weeke lip 
Niet lokken. ..schreien. ..? kon zij óók niet meer !

Ik voelde medelijden toen 'k haar zag.
Ik sprak geen woord - toen zeide de Engel ernstig:
"Dat is de vrouw, die gij vervloekt hebt straks.
Ze kromt zich onder 't wicht van haar herin'ring!
Met welken last wilt gij háár last verzwaren ?
Gij zwijgt. ..velt nu geen vonnis over haar,
De ellendige ! Voorwaar, ge hebt gelijk.
Want zij mag niet alleen gevonnist worden. ..
Er is eell man, wiens schuld niet minder is.
't Kind had niet slechts een moeder -ook een vader. ..
Hij loochende zijn eigen vleesch en bloed,
En zulk een daad schreit luid om wraak tot God,
Al treft haar niet de zedewet der menschen.
God schonk den sterkeren, den man, de kracht
De zwakk're -niet te trappen, maar, -te hoeden.
Zie op die vrouw, zoo diep gezonken nu !
Ook zij was eenmaal rein en jong en schoon;
Haar kleinood: -schuldelooze aanminnigheid –
Schonk ze onbezonnen weg; uit liefde deê ze 't. 
En hij, die haar verleidde, nam de gave,
Schonk haar in ruil een levenslange schand':
Niet liefde -maar genot verlangde hij.
Toen hij verzadigd was, joeg hij haar weg.
Verachting. ..smaad. ..viel neder op haar hoofd !
Zij zocht bescherming mét haar naamloos kind.
Elk huis was haar gesloten -dit slechts open. ..
Slechts dit - daarom zond zij haar jongen weg.
Wie draagt de schuld der misdaad naar uw oordeel ?
De man, of wel de vrouw ?"
"Ik riep: "de man! Hij doodde niet het kind slechts -ook de moeder !
De man, die dus kon hand'len is een schurk !"

En de~Engel zeide nogmaals: "Zie haar aan. ..!
Bid d' Allerhoogsten om barmhartigheid !"

Ik zag haar aan -zag scherper nog. ..verbaasd !
Zij kwam mij voor geen vreemde meer te zijn. ..
Maar goed bekend. ..Ik trachtte mij te erin'ren ...
Gewis, 'k ontmoette haar weleer -maar waar ?
Daar wendde zij haar uitgeteerd gelaat. ..!
Mijn God-, ja, dat was zij, het dartel kind,
Wier rozeroode lippen me eens vervoerden. ..!
Het blanke halsje met de blonde lokjes
Droeg van mijn laatsten kus, dacht ik, nog 't spoor.
En met een kreet van schrik kromp ik ineen,
Toen de Engel tot mij riep: "Die schurk waart gij !
Het knaapje, dat ge bij het kerkhof zaagt,
Voor wien ge meelij hadt -het is uw kind...
Zoek ‘t op; ge moet het zien, nog vóor het sterft."

'k Stond plots'ling weder op den woesten weg.
Waar , overdekt van sneeuw, het knaapje neerlag.
Nog leefde 't, maar zijn ademtocht was flauw.
'k Boog me over hem en fluisterde wanhopig:
"0, kon ik voor de felste pijnen, waar 't
Eén uur maar van het kostbaar leven koopen,
Dat ik versmaadde, ik zou om hulpe roepen
Om u te redden van den dood, arm kind !". 

Mijn klacht stierf over 't kille sneeuwveld weg;
Het antwoord was het huilen van den wind,
Die altijd hooger witte vlokken hoopte
Op 't tenger weerloos lijfje van den knaap.
Kwam er geen hulp, dan stierf dat kind - mijn kind !
Dat mocht niet zijn. ..! verhind'ren moest ik dat !
Ik zelf was machteloos, maar heel mijn wezen
Steeg in een woordelooze bede omhoog,
In vast geloof aan Hem, die macht bezat
Den dood zijn prooi te ontnemen... !" Redding, Redding !"

" Vermeetle mug, die tegen God wil kampen !
Hoort gij der Englen Zang niet ? Bid als zij:" 
"Uw wil geschiede in Hemel en op aarde," 
"0 God, van eeuwigheid tot eeuwigheid !" 

"Ik zonk van uit de Werelden des Lichts,
Waartoe zich mijn gedachte had verheven,
Terug. Verblind als van de heerlijkheid
Daar boven, stierf mijn bede me op de lippen.

Is dat geen schemering? Van waar dat glanzen, 
Zoo heerlijk stralend in den duist'ren nacht ?
Het vloeit uit mij. ..Een helle vlam laait op
In mijn zoo kil-koud hart! Dat was de l i e f d e,
In mij, ter zijde van mijn kind, ontboeid,
En uit den deemoed van 't berouw geboren !
Verbaasd bespeurde ik, hoe een stroom van warmte
En licht me omvloeide en uit mij de ijskou joeg.

Het was geschied -gebroken 't teere hulsel,
Dat straks een kinderziele, blank als sneeuw,
Omsloten had. Ik week terug. ..ik vreesde,
De vrij geword'ne zou zich van mij wenden,
Die hem het leven gaf maar verder niets.

Het kind zag om zich heen, zoo troost'loos eenzaam.
Geen vader-arm, bereid hem op te nemen. ..
Zijn moeder had op aard' voor hem slechts tranen. ..
Zelf schuldeloos, was hij het kind der schuld.
Het recht op een geboorte had hij niet;
En met den dood moest hij zijn onrecht boeten. ..
En nu teruggekeerd in 't Geestenrijk-
Was er niet één die vaderplichten kende ?

Hij zag in 't rond, en nam de vlamme waar,
Die, mijner ziele ontvloeid, hem tot zich trok.
"Ik heb naar u verlangd dien ik niet kende."
Zoo fluisterd' hij en wierp zich mij in d'arm.
'k Heb u gevonden -'k wil niet van u wijken. ..
O Vader , laat mij blijven waar gij blijft !"

"Neen"neen. ..! bij mij is alles kil en duister.
Ik wil niet u doen deelen in mijn leed. ..
Mijn schuld aan u zou zwaarder op mij drukken,
Verhinderde ik uw reize naar omhoog!
Zie opwaarts. ..duizenden van starren flikk'ren ...
Uw huis is dáár. ..Verlangt ge niet dáár heen?
Ik leerde u lief te hebben, maar ontzeg me
Het groot geluk, dat me uw nabijheid bood !
Vaarwel. ..! Tot wederzien. ..'k Hoop u te volgen. ..
Zoodra mijn kleed zoo blank zal zijn 'als 't uw' !"

Toen riep het kind: " Uw keten. ..zie, valt af!
O vader, welk een vreugde, ge zijt vrij !
Wij stijgen hand in hand naar 't Licht daar boven;
Wij beiden. ..eeuwig samen. ..! God is goed !"

Hoe schoon, wat weelde, omhoog en weg te zweven
In volle vrijheid van de duist're aard' ! 
De Zon te naadren, die in goud en purper
Den vreugdevollen aanblik tegen straalt !
Hoe heerlijk schoon is niet het morgenrood,
Wanneer 't des Geestes eerste hemelvaart
Begroet en hij uit al die wondre werken
De grootheid van d' Alvader voorgevoelt !
Lof, eere en dank zij Hem in alle sferen,
Die zich de zon als zijn getuige schiep !
Haar stralenkrans weerstaat geen menschenoog.
En waar de Geest een blik waagt in die gloriën
Buigt hij verblind de knieën om te aanbidden:
Den oorsprong van de Zon – de b r o n van Licht !

De mensch kan door zijn Denken in het klein
Voor zich een schoone wereld scheppen :
Des Hoogsten Denken is: der Heemlen oorsprong –
't Afschijnsel slechts van Zijne Heerlijkheid. 

Drieëenigheid is: Leven, Licht en Liefde.
Milliarden vonken spark'len van haar uit –
En elke vonk groeit aan, wast tot een vlam,
Verwarmend, lichtend tot in eeuwigheid !

H o e groeit de Geest ? het is alleen door Lijden.
Dát is de wan, die 't koren scheidt van 't kaf.
De regendruppels, uit de wolken zijgend,
Vermengen zich een wijle met het stof:
De zon hergeeft ze als paarlen aan de wolken.
Zoo zal de geest ten laatste wederkeeren
Naar d' oorsprong van zijn leven, maar gegroeid
Tot zelfbewustzijn en zelfstandigheid.

Er is geen Paradijs van lediggang,
Waar zaalgen in een eeuw'gen vreugde-roes
Zich baden in de weelden van het niets-doen.
De Geest streeft steeds naar hooger zaligheid,
En déze is: God te naadren, en dát doel
Streeft hij millioenen van aeonen na.
Hij hoopt steeds, en dat h o p e n maakt hem zalig –
Hij schept daardoor zijn eigen Paradijs.

Wanneer de Geest de in hem verborgen krachten
Harmonisch heeft ontplooid, dan is hij machtig.
Hij strooit alom de paarlen uit der Liefde,
En rijker wordt hij steeds, hoe meer hij strooit.
Wij dalen bij millioenen-tallen neder
En brengen balsem aardschen lijders aan.
Verstaat Gij 't nu, hoe somtijds u in ’t uur
Van duisternis een lichtstreep tegenstraalde ?

Waar de Engel van de Smarte nadertreedt
En plots'ling in het hart des menschen dringt,
Met forsche hand des Heeren tempel reinigt,
Daar volgen wij het spoor des Machtigen
En wuiven koelten in de heete wonden,
Den traan wegkussend, die het oog verblindt.
Waar ooit een zucht, een stille bede ruischt,
Zijn wij gereed en dragen haar omhoog;
Geduldig waken we aan het bed der kranken;
Wij leiden d'eersten stap der kinderziel;
Wij voeren 't schoone aan in des dichters droom,
Doen hem den zang der Eng'len voorgevoelen,
Zijn weeklacht opgaan in een jubeltoon. ..!
Zijn heerlijkste gedachte is óns geschenk.

Acht gij ons Paradijs niet heerlijk, vrouw?
Zeg, welke vreugde kan verheevner zijn
Dan die als Jezus 't eigen leven te off'ren,
En eeuwig meer te ontvangen dan men schonk ?

De dag breekt aan. ..Het kunstlicht gaat verbleeken.
Als uitgeput buigt gij het moede hoofd.
Ons Geesteskind is nu geboren. Rust. ..!
De vrucht van mijn gedachte wies in u ;
De Smarte baarde 't, maar de Liefde voedde 't op.
Het zaad des Eeuw'gen Levens draagt het in zich,
Dat in bedroefde harten groeien zal
En rijpen tot een overrijken oogst.
H. J. S.
HET EVANGELIE DER HOPE.

Van alle vragen, waarover de mensch sedert overoude tijden tobt en zich het hoofd warm maakt is er geene, waarvoor elk geslacht meer onderzoekend en vragend staat, dan de gewichtige: "Wat is het doel van onze levensreis? Waarheen gaan wij. ..wij, kinderen van het oogenblik, vergankelijk als het gras, dat de aarde bedekt. ..Waarheen ?"
Deze angstige vraag beantwoordt het materialisme met de woorden:
"Het doel onzer levensreize is -het graf! Aan de overzijde van het graf bevindt zich niets. De lichamelijke dood is des menschen algeheele vernietiging."
Tegen dit antwoord verzet zich iets in ons binnenste ...! Wij vernemen een stem, die ons zacht de belofte der onsterfelijkheid toefluistert en ons herinnert dat, sinds overoude tijden, bij alle volkeren der aarde voorgevoelens sluimerden van een leven na dit leven. Uit deze donkere vermoedens ontsproten tal van godsdiensten. Deze allen - van de fetisch-aanbidding der wilden tot aan het christendom - hebben iets gemeen: zij houden allen een erkenning in van 's menschen onvermogen om zichzelven genoeg te kunnen zijn. Een dieper instinkt drijft ons aan, in de ure van nood hulp te zoeken bij onzen Schepper: Ons onrustig hart roept uit: "Heer! ik verga!" en zie -het wordt rustig en stil, zoodra wij in God ons anker hebben uitgeworpen. 
Wel is de mensch beklagenswaardig, die geen God heeft tot Wien hij vluchten kan. En toch bevindt zich in deze verlichte eeuw, zoo menigeen in dezen treurigen toestand. Het goddelijk instinkt, dat de Schepper zelfs in de borst van den wilde legde, is bij den beschaafden mensch van dezen tijd verplet onder bergen van wereldsche waanwijsheid. Godsdienst en Wetenschap voeren oorlog met elkander. De een roept ons toe: " De mensch is het evenbeeld Gods !" 
De ander antwoordt: "Neen ! Hij is slechts een verbeterde aap !"
Alles wat de godsdienst opbouwt, werpt de wetenschap neer. De eene vermaant ons te gelooven wat de andere ons zoekt te bewijzen, dat geheel onmogelijk is. De uitslag is een hopelooze strijd tusschen de behoefte van het hart en het verlangen van het hoofd; en toch hebben beiden recht van bestaan. Zoowel verstand als gemoed moeten bevredigd worden, wil de mensch zich harmonisch ontwikkelen. Wij hebben dus slechts te kiezen tusschen een leven zonder den troost van den godsdienst, of een redeloos aannemen van al de leerstellingen van dezen; met andere woorden: óf het smachten van ons gemoed moet onderdrukt, óf ons verstand moet tot zwijgen gedwongen worden. Had zulk een onharmonische toestand in het plan van onzen Schepper gelegen, dan zou hij ons verstand noch gemoed hebben geschonken. Daar deze toestand dus niet als normaal kan worden beschouwd, is het van gewicht de oorzaak te ontdekken, die de vijandschap van godsdienst en wetenschap heeft doen ontstaan. Is ze wellicht daarin gelegen, dat de wetenschap gedurende de laatste eeuwen zulke verbazende vorderingen heeft gemaakt, terwijl de godsdienst absoluut stilstond? Een dergelijke stilstand is niet in overeenstemming met de wet van ontwikkeling, die de geheele schepping beheerscht en ons voorwaarts moet drijven naar hooger ! De godsdienst moet vele treden boven de wetenschap staan, indien hij de menschheid wil helpen, om zich te verheffen. In Jezus' tijd was dit zoo: de godsdienst was toen der wetenschap verre vooruit; de laatste was slechts aan 't kiemen. Intusschen heeft gene in de laatste duizend jaar dien voorsprong verloren; dit bespeurt men aan den intellectueelen vooruitgang der menschheid, tegenover haar zedelijken stilstand en geestelijken achteruitgang. Dit achteruitgaan blijkt zeer duidelijk. Zoowel de profeten van het Oude Testament, als de apostelen en de eerste christenen, waren vol van de kracht des heiligen geestes; groote dingen vermochten zij. Hun geslacht had niet uitgestorven moeten zijn! Wat in oude tijden geschiedde, kan in onzen tijd ook geschieden, want "bij God zijn duizend jaren als één dag !” Derhalve bestaat de mogelijkheid nog voor ieder, die een vurig geloof in zich omdraagt, om de geestelijke gaven te ontvangen, die de apostel Paulus opsomt in den eersten brief aan de Corinthiërs, Hoofdstuk XII, namelijk: het doen van wonderen, het spreken in verschillende talen, het verschijnen van Geesten en wat dies meer zij. De christelijke kerk kan moeielijk loochenen, dat de mogelijkheid daartoe bestaat; en is zij er van overtuigd, dan hebben hare leden het onbetwistbaar recht te vragen:" Waarom verzuimen de herders der christelijke gemeenten naar het bezit dezer geestelijke gaven te streven, waardoor zij in staat zouden zijn, om den godsdienst weder terug te brengen op de alles beheerschende plaats, die hij moest innemen ?" 
Niet slechts dat zij hun eigen talent begraven, zij beschouwen ook ieder met wantrouwen, die met het zijne tracht te woekeren en beweren, dat zulks onnoodig is, omdat de Bijbel alles bevat, wat de menschheid tot aan het einde der dagen noodig heeft te weten.
De voorgangers van den christelijke~ godsdienst stellen zich tevreden met de vruchten van de openbaringen, die onze voorvaderen ontvingen. Zij kunnen niet begrijpen, dat deze vrucht in den loop der eeuwen voor den menschelijken geest ontoereikend is geworden. Natuurlijk is het niet de leer van Jezus, die ontoereikend is geworden, maar wel de opvatting der menschen ervan. Het lage intellectueele standpunt, waarop Jezus' tijdgenooten stonden, belette hem zijn ganschen rijkdom van hemelsche wijsheid mede te deelen. Van al de schatten, die hij gedurende zijne omwandeling op aarde uitstrooide, kwam gewis slechts een klein deel tot ons. En met dat deel verklaart de kerk, dat zij voor altijd tevreden is !
Is het wonder, dat de menschheid na verloop van 1900 jaren teleurgesteld staart op de woorden van  Jezus in Joh. XVI: 12 en 13: "Nog vele dingen heb ik u te zeggen, doch gij kunt die nu niet dragen. Maar wanneer die zal gekomen zijn, namelijk de Geest der waarheid, deze zal u, in alle waarheid leiden; want Hij zal van zichzelven niet spreken, maar zoo wat Hij zal gehoord hebben, dat zal Hij spreken en de toekomende dingen zal Hij u verkondigen."
Deze profetische woorden wijzen er duidelijk op,dat Hij dezen tijd voorzag, waarin de intellectueele ontwikkeling zoozeer zou zijn vooruitgegaan, dat de menschheid eindelijk rijp was geworden om een veel grooter aantal stralen van het licht der eeuwige waarheid in zich op te nemen. Als Jezus zelf verklaart, dat Hij, tengevolge van den onontwikkelden toestand, waarin zijn jongeren zich nog bevonden, hun niet de volle waarheid kon zeggen, dan kan de Kerk toch niet beweren, dat het onnoodig en ongeoorloofd is, te streven naar de vervulling zijner belofte, aangaande "den geest der waarheid, die de toekomende dingen verkondigen zal". Men zou wellicht hier tegen kunnen aanvoeren, dat de geest der waarheid slechts de kracht beteekent, die op het Pinksterfeest over de apostelen werd uitgestort, doch eene dergelijke beperking van Jezus' woorden, waardoor de geestelijke ontwikkeling voor de gansche toekomst wordt tegengehouden, is al zeer onwaarschijnlijk en beslist eigendunkelijk. 
Indien de jongeren op den Pinksterdag de volle waarheid ontvangen hadden, zou er nu geen enkele vraag meer zijn, waarop de godsdienst niet een bevredigend antwoord kan geven; dan had geen enkele zijner leerstellingen door de wetenschap omver gestooten kunnen worden; want alle zouden dan blijken op een onwrikbaren grondslag gevestigd te zijn en dus niet te steunen op een wankelbaar gelooven. Het materialisme heeft in millioenen harten het geloof ondermijnd; als een geweldige ebbe heeft het de menschheid naar de diepte getrokken. De machtige v1oed, het spiritualisme, zal haar weder in de hoogte heffen, en de geest der waarheid zal alle volkeren der aarde toeroepen: "Het doel uwer levensreis is niet het graf! De tijd is gekomen, waarin het toekomstige u zal verkondigd worden. Wie ooren heeft om te hooren - die hoore."
De eerste vraag, die de mensch tot den Geest der waarheid richten zal -nadat hij door de overtuigende bewijzen van het spiritualisme zich zoozéér bewust is geworden van het bestaan van het individu na den lichamelijken dood, dat daaromtrent geen twijfel meer kan bestaan -de eerste vraag zal luiden: Hoe doet zich het leven in de Geestenwereld voor ?

Tot heden gaf de christelijke kerk slechts uiterst karige berichten omtrent de vormen, waarin dit leven zich voordoet, en vergenoegt zij zich met het volgende antwoord op die vraag: "De goede menschen komen in den hemel, de slechte in de hel."
Zulk een antwoord lokt vier nieuwe vragen uit:
Welke menschen zijn goed ?
Welke slecht?
Wat is de hemel ?
Wat is de hel?
Er is geen mensch volkomen goed of slecht; in ons allen is een mengeling van goed en kwaad. Daarom is niemand onzer in zijn tegenwoordigen toestand absoluut geschikt voor den hemel, of de hel. Zien we om ons heen -onder onze eigen kennissen ! Hoe velen hunner staan op een standpunt van zoo hooge, intellectueele, zedelijke en geestelijke ontwikkeling, dat zij geschikt zouden zijn om met de hoogste geesten te verkeeren ? En tevens: Wie onzer zou het wagen, op een onzer medemenschen, -al ware hij de grootste misdadiger -te wijzen en te zeggen: "Deze heeft de eeuwige verdoemenis verdiend."
Er is een oneindig tal goeden in het goede, zoowel als kwaden in het kwade. Groote verdiensten gaan dikwijls hand aan hand met groote gebreken; terwijl vaak menigeen, die nooit zwaar zondigde, zijn levenlang stelselmatig liefdeloos was. Verschil van opvoeding, verschil van omgeving, verschil van aanleg, verschil van verzoeking, moeten noodzakelijk ook verschillende resultaten opleveren. Al deze gunstige en ongunstige faktoren moeten natuurlijk in aanmerking worden genomen, zal de waarde van een mensch billijk beoordeeld worden. Wie onzer kan zeker zijn, dat wij niet te licht zullen worden bevonden, wanneer men ons in de weegschaal legt ? Wie onzer kan zeggen: Ik ben een goed mensch ? Voorzeker niemand.
Daar men dus geen mensch genoeg verdiensten kan toekennen om hem, dadelijk na dit aardsche leven, de eeuwige zaligheid waardig te keuren, zag de Katholieke kerk de noodzakelijkheid in van een tusschentoestand, eene periode van loutering, die het vagevuur genaamd wordt. Dit begrip, volkomen met de werkelijke verhoudingen overeenkomend, volgens de eenparige verklaring der geesten, gaf helaas aanleiding tot een groot misbruik, namelijk den aflaat. 
Het is zeer waarschijnlijk, dat het zielelijden der afgestorvenen eenigermate wordt verzacht door het vurig gebed der achtergeblevenen. Iedere liefdevolle gedachte, die aan de overledenen gewijd wordt, dringt als een vertroostende straal door het duister, waarin zij zich wellicht nog bevinden. Zij vernemen met blijdschap, dat hunne dierbaren hen niet vergeten en met verlichting, dat men hun heeft vergeven, wat zij misdeden. Doch de voorbeden van levenden hebben geen waarde, indien zij niet de uiting zijn van genegenheid, die den dood overleeft; daarom is de gedachte aan betaalde en voorgeschreven beden stuitend. Het eenvoudigste begrip van recht moet er tegen opkomen, dat een priester door betaalde voorbeden de smarten van het vagevuur zou kunnen verkorten voor hem geheel onbekende personen. Dat Luther zich hiertegen verzette, is waarlijk geen wonder: doch het is te betreuren, dat zijn verontwaardiging hem zoover dreef, het bestaan van een vagevuur geheel te ontkennen. In plaats van het dogma van dit onmisbaar proces der reiniging, geeft Luther de stelling, die zijn ganschege loofsleer omvat; "Het bloed van Christus reinigt ons van alle zonde", dat wil zeggen: de menschen worden zalig door het geloof, niet door hun werken. Het onderscheid tusschen goede en slechte menschen wordt daardoor weggenomen; de slotsom van alles wordt dan: "Zij, die gelooven, komen in den hemel; zij, die niet gelooven, in de hel." 
Naar deze opvatting zijn dus menschen, die steeds een zondig leven hebben geleid, doch in de ure des doods met oprecht berouw Christus aanroepen, zonder verdere voorbereiding, waardig om met engelen te verkeeren en den Vader te naderen. Zij daarentegen, die in de stervensure de gave des geloofs nog niet hadden ontvangen, zijn voor goed verloren, hoe deugdzaam hun leven ook geweest moge zijn. 
Met andere woorden: men vermaant ons te gelooven, dat de rechtvaardige God den schuldigen hun welverdiende straf onthoudt, indien zij slechts hun schuld op den onschuldige werpen, en dat de God der Liefde de afdwalingen zijner feilbare kinderen bestraffen zou met eindeloos, hopeloos, nutteloos lijden. Aan de eene zijde wordt den geloovigen volkomen bevrijding van alle straf beloofd; aan den anderen kant wordt den ongeloovigen alle rechtvaardigheid onthouden. 
Het A. B. C. der gerechtigheid behoort te zijn: het bestaan van een billijk evenwicht tusschen misdaad en straf. Als tijdelijke misdrijven met eeuwige ellende bestraft worden, zou de Rechter een wraakzuchtig, maar geen rechtvaardig God zijn. Waartoe zouden de smarten der hel dienen, tenzij om den afgedwaalde te verbeteren ? Waartoe zou die verbetering leiden, zonder de hoop dat het lijden eens geëindigd zou zijn? 
Dat er werkelijk een hel is kan door niemand betwijfeld worden, die de diepe beteekenis gevoelt van het lijden voor de geestelijke ontwikkeling. Het is voorzeker noodzakelijk, dat de Geesten, die, gebruikmakend van hun vrijen wil, afwijken van het drieëenige Centrum, Leven, Liefde en Licht -dat hun oorsprong is -langzamerhand door lijden hunne dwaasheid gaan inzien en leeren, hun vrijen wil te gebruiken in liefdevolle onderwerping aan den wil van God. Het is niet God, die hen terughoudt in de hel,die zij zichzelven geschapen hebben door de zonde en de gevolgen van deze, doch hun eigen verstoktheid. Zoo lang zij zich eigenzinnig onttrekken aan de magnetische kracht der goddelijke liefde, zoo lang berooven zij zich zelven van de mogelijkheid, door herhaalde zegepralen op het niet-goede in hen, terug te komen op de plaats in de nabijheid des Vaders, die zij prijsgaven door hunne ongehoorzaamheid aan Zijne wetten. 
Op die wijze zou zulk een hel eeuwig kunnen duren -doch zij is niet verplichtend, zelfs niet voor den grootsten zondaar, omdat geen enkele berouwvolle geest er tegen zijn wil in wordt gehouden. De leer eener eeuwige hel, die men niet kan ontvlieden, is eene beschimping van God - van God, die niet slechts rechtvaardigheid, maar ook liefde en genade is!
Welke aardsche Vader zou zoo wreed zijn, om de geboorte te wenschen van een zoon, indien hij vooruit wist, dat het lot van dien zoon diep rampzalig zou wezen ? Is het redelijk onzen God eene wreedheid toe te schrijven, waartoe een mensch niet in staat zou zijn ? 
Zou Hij, die in Zijne alwijsheid, vóór de schepping der aarde, reeds het lot van ieder wezen kende, wezens hebben geschapen, wier bestemming niet anders zijn kan dan onvermijdelijk lijden tot in alle eeuwigheid ?
Wij hebben op aarde tijd om der genade deelachtig te worden. "Laat de menschen, die verzuimen daarvan gebruik te maken, later maar branden; het is hun eigen schuld" -antwoordt wellicht deze of gene, die overtuigd is van eigen heiligheid. Ik vrees echter dat menschen van deze soort, na hun dood, zeer onaangename verrassingen zullen ondervinden. Het is ongehoord vermetel, als wij -die slechts stofkorrels zijn -de grenzen der eeuwige barmhartigheid willen afpalen !
Wie kan zich verbazen, als wanhoop de harten der menschen vervult, terwijl zij hier op deze planeet omwandelen, waar zooveel zorgen hun deel zijn, wanneer men hen, in naam van den godsdienst, dreigt met een eeuwig vuur, indien zij sommige leerstellingen niet kunnen aannemen, leerstellingen waarvan milliarden van menschen nooit hebben gehoord. 
Is het een goede manier van opvoeding, een kind tot onderwerping te dwingen door bedreigingen, waardoor het zou gaan twijfelen aan de rechtvaardigheid en teederheid van den vader? 
Zijn bedreigingen onvermijdelijk, om de menschen te dwingen tot God te gaan ? Is het onverschillig, of zij Hem naderen uit liefde en dankbaarheid, dan wel uit vrees en angst ? 
Het is geen wonder, dat millioenen menschen bijna een afkeer hebben van den God, wiens liefdevolle bedoelingen zoo geheel verkeerd begrepen zijn; en dat zij de voorkeur geven aan absolute vernietiging, boven elke belofte van een mogelijk hemelleven in Zijne nabijheid! 
Welke ongerijmde begrippen onze voorvaderen van zulk een hemel hadden, blijkt het duidelijkst uit het geloof in de middeleeuwen, dat het zien van de smarten der verdoemden de zaligheid der engelen verhoogde! Deze fraaie stelling pleit niet voor het edelhart van hem, die haar uitvond. 
In onzen tijd zal wel geen mensch een dergelijken prikkel begeeren in zijn toekomstige zaligheid. 
Het bewustzijn van het lijden onzer ongelukkige broeders, werpt reeds hier op aarde een sluier van weemoed over het persoonlijk geluk van goede menschen.
Het is niet aannemelijk, dat wij na den dood zoo slecht worden, dat wij ongestoorde zaligheid zouden kunnen genieten, indien wij niet wisten, dat al onze afgedwaalde broeders en zusters ten slotte ook zullen verzameld worden in de vele woningen van onzen Vader. Het is juist deze zekerheid, die aan de goeden kracht en geduld schenkt, om stil en vol vertrouwen te wachten op de aankomst, van den berouwvollen zondaar in het gemeenschappelijk Vaderhuis. De mogelijkheid om hem te helpen, in zijn strijd om het hoogere te bereiken, is eene der grootste oorzaken van vreugde voor de engelen. Jezus heeft gezegd:
"Er is blijdschap in den hemel over iederen zondaar, die zich bekeert."

In plaats dat men de menschen verdeelt in goeden en slechten, geloovigen en ongeloovigen, ware het beter scheiding te maken tusschen gelukkigen –die het licht hebben aanschouwd en dit trachten te bereiken -en ongelukkigen -die zich nog in de duisternis bevinden. 
Eene dergelijke verdeeling schijnt mij veel meer in overeenstemming met den geest der liefde, waarvan de geheele Christengemeente moest doordrongen zijn. Hij, die sprak: "Gij zult uwen naaste lief hebben als uzelven", en "Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt", keurt stellig de onverdraagzaamheid af, die een deel der menschen beweegt om de hemelpoorten te sluiten voor allen, die anders denken dan zij. 
God heeft uitdrukkelijk beloofd, "de rookende vlaswiek niet te zullen uitdooven." Dit zou echter tóch geschieden, indien voor de ongelukkigen, die hier op aarde in zonde en duisternis hebben rondgezworven, -zonder het licht te bespeuren - niet de mogelijkheid bestond om door het aanroepen der goddelijke liefde, zich, onder de smarten van het berouwen met inspanning van alle krachten, op te werken tot hoogere sferen. Ons kort leven op aarde is waarlijk niet de eenige gelegenheid, om door strijd verder te komen. Ofschoon dit aardsche leven niet absoluut beslissend zijn kan voor ons volgend lot, is de wijze, waarop wij het besteden, toch van zeer veel gewicht. Al kan de zonde niet verhinderen dat wij, ten slotte, het doel onzer reize door de eeuwigheid bereiken, zij kan toch dat tijdstip zeer veel vertragen. 
Wellicht denkt iemand, dat de menschen, als het leerstuk van het eeuwige vuur verviel, zich nog minder dan vroeger den genadetijd op aarde ten nutte zouden maken. Dit zou echter niet het geval zijn, indien zij beseften, dat iedere zelfzuchtige daad, elk liefdeloos woord, elke laaghartige gedachte in het Groote Boek wordt opgeschreven; en dat dit alles hen zoolang zal kwellen, tot zij tot het laatste toe er volkomen voor geboet hebben. Een iegelijk, die daarvan verzekerd was, zou natuurlijk vermijden, al te groote zedelijke schuld op zich te laden !
In de heilige Schrift leest men meermalen over de onvermijdelijke gevolgen der zonde, in verband met God's onomkoopbare rechtvaardigheid: "Oog om oog,tand om tand !" "Zoo wat de mensch zaait, dat zal hij maaien"; dit zijn duidelijke, ondubbelzinnige woorden. Ongelukkig verloren zij echter hun beteekenis door het leerstelsel, dat ieder, die zijn zonden op Jezus werpt, elke straf ontgaat en na den dood geen nadeelige gevolgen ondervindt van de slechte daden, die hij hierop aarde bedreef. Deze opvatting der verzoening door Jezus brengt twee eigenschappen van God -lankmoedigheid en rechtvaardigheid -met elkander in strijd. Zulk een dogma werkt veronzedelijkend, omdat het bij den mensch het besef ondermijnt van zijn persoonlijke verantwoordelijkheid voor wat hij doet. Dit besef vindt men anders reeds in het rechtsbegrip van wilde volken. Dat God ons al onze zonden vergeeft, indien wij er berouw over gevoelen, geloof ik vast en zeker. Doch deze vergiffenis kan onmogelijk zoo ver gaan, dat wij daardoor niet meer verplicht zouden zijn onzen naaste te voldoen, wat wij hem schuldig zijn. Waar berouw kenmerkt zich door de behoefte, te boeten voor wat misdreven werd. Iedere berouwvolle omhoog strevende geest wenscht uit eigen begeerte, niet door dwang, de inschikkelijkheid te winnen van den evenmensch, dien hij onrecht deed. Zonder dat zou zijn geweten hem niet toelaten, volkomen vrede te genieten. Het is begrijpelijk, dat een liefderijk God de zonden vergeeft, die tegen Hemzelven begaan zijn; doch het is volstrekt ondenkbaar, dat een rechtvaardig God zou uitdelgen, wat tegenover anderen misdreven werd. Daardoor zou dengeen, dien men onrecht gedaan heeft, het recht onthouden worden, vrijwillig vergiffenis te kunnen schenken. Gesteld dat een aardsche vader twee zoons had, waarvan de een den andere mishandelde, dan zou hij voorzeker, voordat hij vergiffenis schonk, tot voorwaarde stellen, dat de schuldige zijn broeder volkomen schadeloos stelde. 
Indien de strafbare dit weigerde, zou het een bewijs zijn, dat zijn zoogenaamd berouw niet sproot uit een deemoedig hart, doch uit een lafhartige poging, om een welverdiende straf te ontgaan. Is het denkbaar dat Jezus aan het kruis is gestorven, om ons te ontheffen van onze verplichtingen tegenover onzen naaste? Dit zou het geval zijn, indien onze onbetaalde schulden uitgewischt werden, zonder de goedkeuring onzer zedelijke schuldeischers. Zulk eene handelwijze zou trouwens indruischen tegen alle menschelijke begrippen van recht en billijkheid. Wij kunnen toch moeilijk aannemen, dat Gods gerechtigheid minder is dan de onze? Jezus' eigen woorden: "Alvorens gij uwe gaven op het altaar offert, ga heen en verzoen u met uwen broeder", toonen duidelijk aan, dat persoonlijke voldoening van ons verlangd wordt. Herhaaldelijk herinnerde Jezus de noodzakelijkheid, dat vergiffenis niet alleen verworven, maar ook geschonken worden moet. Dit zou echter onnoodig zijn, indien alle zonden door het geloof werden uitgedelgd. Wellicht merkt iemand op: "Als het geloof alleen niet voldoende is om de zaligheid te erlangen, dan wordt de verdienste van Jezus verminderd."
Ik wil deze opmerking beantwoorden met een vraag: Is het aan te nemen, dat Jezus zelf zijne verdienstezou willen vergrooten ten koste der gerechtigheid ? Wat mij betreft, ik vind de verdienste van Jezus onmetelijk groot, zonder dat dit er aan behoeft te worden toegevoegd. Hij schenkt ons de mogelijkheid om aan onzen beleedigden naaste voldoening te geven voor hetgeen wij tegen hem misdreven; is dat niet een veel grootere weldaad, dan het eigendunkelijk vrijspreken van onze schuld jegens hem ? Gesteld een rechtschapen mensch is niet bij machte om aan zijn geldelijke verplichtingen te voldoen, zou hij dan niet veel dankbaarder zijn, als men hem gelegenheid schonk, ze van lieverlede aan te zuiveren, dan wanneer men hem zeide, dat hij niet behoefde te betalen, wat hij schuldig was?  Van dit oogpunt bezien, schijnt het dogma; "het bloed van Christus verzekert den geloovige een volkomen kwijtschelding' eenvoudig monsterlijk, omdat alle schulden aan den evenmensch betaald moeten worden, zelfs indien alle schuld, tegenover God is kwijtgescholden. De gedachte, dat een iegelijk onvermijdelijk het loon voor zijne daden dragen moet, is natuurlijk bijzonder onaangenaam voor allen, die zich vertrouwd hebben gemaakt met het geloof, dat al hunne zonden zijn uitgewischt en deze daardoor niet in staat zijn nadeelig in te werken op de zaligheid, die zij onmiddellijk na hun dood hopen te genieten. Zij beroepen zich voor dat geloof steeds op de woorden van Jezus, tegen den misdadiger aan het kruis;"Heden zult gij met mij in het paradijs zijn". Het is zeer noodig, dat deze woorden juist worden begrepen. 
Ten eerste moet opgemerkt worden, dat de boetvaardige zondaar - door den smartlijken kruisdood - zijne schuld tegenover de burgerlijke maatschappij had geboet; de menschelijke gerechtigheid werd uitgeoefend, voordat de goddelijke genade in werking trad. Dit is echter bij de meesten onzer niet het geval - wat ons moet worden kwijtgescholden, zijn meestal verborgen zonden, die hier op aarde ongestraft voorbijgaan en daarom na den dood geboet moeten worden, voordat wij vrede kunnen smaken. 
Ten tweede moet ieder, die zich beroept op deze belofte van Jezus; wel in het oog houden, waarin het paradijs dat den moordenaar beloofd werd, eigenlijk bestond. Jezus zegt: "Heden zult gij met mij in het paradijs zijn." De overlevering luidt, dat hij op dien dag in het doodenrijk afdaalde en er drie dagen vertoefde. Het paradijs van den misdadiger bevond zich dus in het doodenrijk - niet in den hemel! Voor hem, die de hel verwacht had -werd door de liefdevolle woorden het doodenrijk in een paradijs veranderd; dat wil zeggen: hij genoot de grootste mate van geluk,die hij bevatten kon op het lage intellectueele, moreele en geestelijke standpunt, waarop hij stond. 
Hem werd zeker niet de hoogste graad van gelukzaligheid geschonken, die alleen het deel kan worden van een meer ontwikkelden geest: lagerstaanden toch zouden in zulk een sfeer zich rampzalig gevoelen. Dit klinkt velen licht vreemd. Men gelooft vrij algemeen, dat men in den hemel komt door het plotseling verplaatst worden in een omgeving van buitengewonen glans en heerlijkheid, onverschillig of onze geest al of niet geschikt is voor een dergelijke omgeving. Deze opvatting is ten eenenmale onjuist. Volgens de wet der harmonie, welke zich in de gansche schepping openbaart, komt iedere Geest na den dood in zijn eigen element -dat wil zeggen, hij wordt magnetisch aangetrokken door de omgeving, overeenstemmend met zijn innerlijken zielstoestand. In elke andere omgeving zou de geest zich niet behaaglijk gevoelen; er zou een onharmonische toestand ontstaan. Dat dit werkelijk het geval is, kan niemand betwijfelen, die hier op aarde heeft opgemerkt, dat een ruw mensch zich onbehaaglijk gevoelt, als hij zich toevallig in een kring van beschaafde menschen bevindt, en dat een enkel onáangenaam mensch een geheel gezelschap ontstemmen kan. 
Geen levend wezen kan gedijen, als hij uit zijn natuurlijk element wordt gerukt. Legt men bijv. een visch op een zonnige grasvlakte, dan zal hij in dit nieuwe verblijf geen behagen vinden, zelfs al trachtte men hem het dogma in te prenten, dat hij hierdoor verbeterde levensvoorwaarden heeft verkregen. Zoo gaat het ook met ons. Wij zondige menschen zouden ons niet te huis gevoelen bij de hoogst staande wezens, zelfs indien het ons werd toegestaan, onmiddellijk na ons sterven hun verblijf met onze tegenwoordigheid te verontreinigen. Bij het aanschouwen der witte gewaden der engelen, die nooit bezoedeld worden door eene onreine gedachte, zouden wij vol schaamte op ons zelven zien. Zelfs de ziel van een goed mensch wordt dagelijks bezoedeld door troebele gedachten; deze kunnen hierop aarde verborgen blijven - doch dáár wordt alles openbaar. Wij zouden vergaan van schaamte, wanneer wij in onzen tegenwoordigen toestand van zedelijke vernedering plotseling werden overgeplaatst in het rijk der heerlijkheid; ons onontwikkeld geestelijk oog zou het licht van dat rijk niet kunnen verdragen. Velen wanen, dat de mensch door den dood een volkomen verandering ondergaat. Het is een dwaling! De bevrijding der ziel uit haar lichamelijk omhulsel is bijzaak in het leven der cosmische wezens en brengt niet de minste verandering te weeg in den geestelijken toestand. Geen wonderbare ommekeer maakt den ontlichaamde of tot engel, of tot duivel –hemelsche volmaaktheid kan niet met één sprong bereikt worden; en nog minder heeft een plotseling afdalen tot hopelooze onboetvaardigheid plaats. 
De mensch is en blijft geheel hetzelfde wezen, dat hij was vóór den dood van het lichaam; bij zijn intrede in de geestenwereld behoudt hij alle karaktertrekken en eigenschappen, waardoor hij zich in zijn aardsche leven onderscheidde. Indien al zijn verkeerde driften en zwakheden plotseling verdwenen, zoodat hij een engel werd -of indien elke goede aandrift werd uitgebluscht, zoodat hij bliksemsnel een duivel werd -dan zou, tengevolge van zulk een gedaanteverwisseling, zijn persoonlijkheid vernietigd worden. Hij zou dan een geheel ander wezen zijn geworden. 
Zulk een gewelddadige ommekeer zou in strijd zijn met de natuurwetten, zooals zij binnen en buiten de grenzen van onzen beperkten gezichtskring bestaan. Men komt niet plotseling van den winter in den vollen zomer; het is ons vergund eerst te genieten van de liefelijke beloften en vroolijke verwachtingen der lente. Eene oneindige reeks van fijne schakeeringen vormt den overgang van de eene kleur in de andere. Wie zou den schitterenden regenboog uit de natuur willen wegvagen en zich tevreden stellen met een wereld, waarin alles wit of zwart was ? Geen heldere zonneschijn lost de middernachtelijke duisternis af, de dageraad neemt langzaam toe, opdat het oog gewenne aan steeds grootere helderheid. Evenmin verblindt hemelsche glans plotseling het oog der ziel, na jaren die in aardsche duisternis werden doorgebracht; slechts een langzaam licht-worden doet den sidderenden geest vermoeden, dat hij zijn intrede deed in een hoogere sfeer.
In dit bewustzijn ligt een onmetelijk groote vreugde! Het spoort den Geest aan tot vernieuwde inspanningen, en iedere schrede voorwaarts brengt eene zoete belooning met zich, in den vorm van innerlijk genot. Daar dit genot in onmiddellijke verhouding staat tot den zedelijken toestand van den geest, veroorzaakt natuurlijk elke verbetering verhoogde geschiktheid tot genieten. Hoe meer de Geest zich ontwikkelt, des te meer heerlijkheid ziet, hoort en gevoelt hij -omdat zijn eigen vermogen om dat alles waar te nemen grooter wordt. 
Reeds hier op aarde merken wij op, dat hoogere beschaving verhoogd genot met zich brengt. Indien twee personen dezelfde muziek hooren uitvoeren, -terwijl de eene muzikaal is en de andere niet, - zal dat, wat den een in verrukking brengt, den ander geheel koud laten. Hoeveel esthetische en verstandelijke genietingen moet een onontwikkeld mensch niet derven ? 
Er is geen vorm van algemeene gelukzaligheid, die allen bevredigen zou, omdat zij onderling zoo hemelsbreed van elkaar verschillen en het begrip "geluk" dus noodzakelijk moet wisselen, in verhouding tot het standpunt waarop ieder staat.
Daarom is het duidelijk, dat onmogelijk tienduizend-tallen van zielen in denzelfden hemel kunnen aanlanden, om daar in eeuwige rust denzelfden graad van zaligheid te genieten. 
Zulk een hemel zou bijna ontzettend zijn. .. Het is ongeloofelijk naïef, als men letterlijk de zinnebeeldige belofte opvat: "dat men eeuwig op den troon zal zitten, met palmtakken in de hand." Het schijnt mij toe, dat men moeielijk een meer afschuwwekkende toekomst zou kunnen bedenken. Ook kan er niets vleiends gevonden worden in het zitten "op een troon", als allen datzelfde voorrecht genieten. 
Deze opvatting van den hemel, hoe schijnbaar streelend ook voor de menschelijke ijdelheid, is even onedel als het begrip van "Mohammeds paradijs" –een plaats voor zinnelijke genietingen – of de "zalige jachtvelden" der Indianen. 

De Geest, onder wiens leiding ik sta, heeft mij medegedeeld, dat de zaligheid drievoudig is. Zij bestaat uit het volgende:
I.	Geestelijke gelukzaligheid; dat wil zeggen: het bewustzijn, dat men den Vader steeds meer nader komt.
II.	Ethische gelukzaligheid; dat wil zeggen: het bewustzijn, dat men door onvermoeiden arbeid aan zijn eigen verbetering en veredeling toenemende kracht erlangt, om anderen voort te helpen.
III.	Intellectueele gelukzaligheid; dat wil zeggen: het zich verwerven van een ruimeren gezichtskring, waardoor men meer kennis en helderder opvatting verkrijgt en steeds inniger leert verstaan de wondervol schoone schepping van God,

Het duizelt den mensch, als hij denkt aan dat oneindig verschiet van steeds toenemende vreugde, dat ons door zulk een eeuwig voorwaartsstrevend bestaan geboden wordt. Als wij bedenken welk een groot genot den mensch het zien reeds hier op aarde verschaft, kan men zich een begrip vormen van de heerlijke beelden, die eens voor ons geestelijk oog ontrold zullen worden, als dat oog even scherp is geworden als telescoop en microscoop.
Hoe goddelijk schoon zal het zijn, om met de snelheid van het licht zich door de ruimte te kunnen bewegen, zonder de belemmering van een stoffelijk lichaam. Welke heerlijke geuren, welke wondere geluiden zullen onze verfijnde zintuigen in staat zijn op te vangen. Welk een onmetelijk veld voor wetenschappelijk onderzoek - voor esthetisch genot – voor ethische tevredenheid - voor geestelijke gelukzaligheid biedt een dergelijk begrip van de eeuwigheid ons aán !
Het bewustzijn, dat ieder zich zijn eigen hemel schept en juist de graad van géluk geniet, dien hij verdient, moet de menschheid krachtdadig aansporen tot grootere inspanning -terwijl het geloof aan een gereedgemaakten hemel, dien men zonder persoonlijke inspanning binnen gaat, verlammend moet werken op den arbeid, dien iedere persoonlijkheid noodzakelijk moet besteden aan hare eigen ontwikkeling, indien zij zich het vermogen wil verwerven, om hemelsche gelukzaligheid te genieten. 
Ongelukkig zijn de meeste menschen hiertoe nog niet in staat, omdat zij den leertijd verzuimen, die hun hierop aarde wordt verleend. Velen arbeiden aan hunne verstandelijke, enkelen aan hunne ethische, doch slechts zeer weinigen aan hunne geestelijke ontwikkeling. Elke eenzijdige vooruitgang loopt uit op onharmonische ontwikkeling. Wij kunnen niet genieten van eene drievoudige zaligheid, indien wij daartoe niet drievoudig zijn voorbereid. Hoe kan de mensch, die gedurende zijn aardsche leven nooit de behoefte gevoelde om, op vleugelen des gebeds, zijn Schepper tegemoet te zweven, geestelijke gelukzaligheid ondervinden ?
De mensch, die nooit gestreden heeft tegen zijn lager-ik, noch gejubeld, omdat hij zichzelven overwon; die er nooit vreugde in vond, om de tranen der droefheid bij zijn evenmensch te drogen, kan natuurlijk ethische gelukzaligheid niet waardeeren. Slechts hij, die hier op aarde zich een wereld van edele gedachten schiep en geleerd heeft daarin gelukkig te leven, onafhankelijk van de wisselingen van het lot; slechts hij, dien het gelukte de taal der natuur te verstaan en wiens hart klopte van verrukking voor al wat groot en schoon was, slechts zulk een mensch is in staat een intellectueele gelukzaligheid te genieten. 
Welk paradijs kan de beklagenswaardigen gelukkig maken, die van dit alles nog niets geleerd hebben? Welk geluk kan de geestenwereld menschen aanbieden, die alleen vreugde vonden in zinnelijk genot ? De dood van het lichaam berooft hen daarvan en het volkomen ontbreken van alle stoffelijke vermaken,doet eene onverdragelijke leegte ontstaan voor ieder,die in zijn aardsche leven niet leerde tevreden te zijn, zonder het voldoen aan alle lagere begeerten. Ieder, die op aarde afhankelijk was van anderen, om "geamuseerd", "verstrooid" te worden, moet in de geestenwereld zich rampzalig gevoelen, omdat daar geen ander vermaak te vinden is, dan wat de Geest in staat is zichzelven te bereiden. Zoolang hij nog niet bevrijd is van de aantrekkingskracht der zinnelijke genietingen, is het hem even onmogelijk om zich te verheffen boven de aardsche sferen, als een mensch om te vliegen. Zijn geestelijk lichaam wordt door de stof aangetrokken ("Geestelijk lichaam" is de naam, dien de apostel Paulus geeft aan het omhulsel, dat de theosophen "astraallichaam" en de spiritualisten "perisprit" noemen.) Even als de reiziger in een luchtballon, ballast uitwerpt om hooger te kunnen stijgen, zoo kan de Geest zich slechts verheffen door een afwerpen van het grofstoffelijke. 
Alle onbestreden hartstochten, alle lagere aandriften, alle misdaden, waarvoor men niet geboet heeft, verdikken het astraallichaam en doen eene dichte atmosfeer van duisternis om hem ontstaan. Deze duisternis omnevelt het vermogen zijner ziel en doet hem verzinken in eene geestelijke blindheid -met andere woorden, hij bevindt zich in een toestand, dien men met recht helsch mag noemen. Deze toestand is subjectief -niet objectief; indien hij in het rijk der heerlijkheid kwam, zou hij toch zijn hel in den hemel der engelen met zich voeren. Indien een blinde, hand aan hand met een ziende, in den helderen zonneschijn staat, bespeurt de blinde toch het schitterende licht niet, dat het oog van zijn buurman verblijdt. Zoo gaat het ook met de geestelijk blinden -de ongelukkigen -die nog niet aanvingen naar boven te stijgen. ..naar het licht. 
Ieder, die de gave van het geestelijk-zien ontvangen heeft, moet noodzakelijk innig medelijden gevoelen voor al die beklagenswaardige wezens, die nog omgeven zijn door de duisternis van zonde en ongeloof;
Hoe licht valt het niet, alle toorn jegens wie ons beleedigd hebben, te verbannen, als wij bedenken dat zij volstrekt niet beseffen, hoeveel nadeel zij zich zelven berokkenden door de ons aangedane beleediging ! Als wij die beleediging beschouwen als een middel in Gods hand, tot onze geestelijke opvoeding, dan heeft onze vijand ons zonder het te willen daardoor een dienst bewezen, doordat hij ons de gelegenheid verschafte, eene zedelijke overwinning te behalen. Het ligt dus aan ons zelven, niet aan onzen tegenstander, of zijn booze daad ons tot schade of ten nutte wordt. Zichzelven benadeelt hij er echter zeker mede, en daarom heeft hij onze liefderijke voorspraak zeer noodig. Deze moeten wij den ongelukkige niet onthouden. Hoe misdadiger een mensch is -des te meer medelijden verdient hij. Van een geestelijk standpunt beschouwd, is een moordenaar veel beklagenswaardiger dan zijn slachtoffer. Het verlies van eenige jaren stoffelijk bestaan {onder meer of minder ongelukkige omstandigheden) is eene kleinigheid in vergelijking met de eeuwen van smartelijke boete, die de misdadiger zichzelven op den hals heeft gehaald. 0, als de menschen de gevolgen hunner daden beseften, wat zouden zij hun leven anders leiden! De zelfzucht is de wortel van bijna alle zonden -de zelfzucht bestaat slechts als gevolg van onwetendheid.
De hardnekkigste egoïst zou ophouden met zichzelven onrechtmatig te bevoordeelen ten koste van zijn naaste, indien hij begreep dat hij, door anderen te benadeelen, zich zelven schade berokkent, en dat zich nuttig te maken tegenover anderen, de eenige wijze is om zichzelven nuttig te zijn. Welk verstandig wezen zou een schot doen afgaan, indien hij vooraf wist, dat de kogel zou terugkaatsen en hem zelf doorboren? Een dergelijke kogel is alle liefdeloosheid -in gedachten, woorden en daden -zij kaatst onvermijdelijk op den afzender terug. 
Zonder volkomen overeenstemming tusschen handeling en gevolg, zou er geen rechtvaardigheid kunnen bestaan; de wet van oorzaak en gevolg is in de gansche schepping waar te nemen. Het is niet aan te nemen, dat God Zijn eigen wetten zou overtreden, door een kwijtschelden der onbetaalde schulden aan de geloovigen. "Het schild des geloofs" kan alzoo den christen, die schoten afvuurt tegen andersdenkenden,onmogelijk behoeden voor de gevolgen dezer liefdeloosheid. 
Ieder, die twijfelt aan de verlossing van zijn buurman, maar vast overtuigd is van eigen uitverkiezing, maakt zich schuldig aan geestelijken hoogmoed, en zal zich zeker niet wel te moede gevoelen, als hij, na voleinding van het aardsche leven, bespeurt, dat niemand hem vraagt: "Wat hebt gij geloofd?", maar slechts: " Wat hebt gij gedacht, gezegd en gedaan?"
Een blind gelooven aan zekere theologische leerstellingen is zeker niet noodzakelijk om den geest verder te brengen; daartoe helpen de goede daden, die hij doet en de verzoekingen, die hij bestrijdt.
Een vast geloof aan de onmetelijke liefde van den Schepper is noodzakelijk, wil men de kracht ontvangen, om goed te handelen en in verzoeking de overwinning te behalen. Schrede voor schrede moeten wij zelven dien langen weg afleggen. Daarom wordt de mensch gedwongen -onder tranen en arbeid -door een reeks van opklimmende bestaansvormen langzamerhand het vermogen te verwerven, om hoogere vormen van gelukzaligheid te bereiken. Het zou treurig zijn, indien een zoo gebrekkig wezen als hij, in zijn ontwikkeling verhinderd werd door eene eeuwige rust na den dood ! Een eeuwig stilstaande "hemel" is ondenkbaar, want iedere stilstand draagt de kiemen der vergankelijkheid, van het bederf in zich. De zaligheid moet bestaan in een eindeloos vooruit gaan.

Tot welk een krachtige inspanningen moet deze opvatting van den godsdienst de menschheid niet aansporen! Hij, die een doel wil bereiken en weet, dat hij zelf er heen moet gaan, grijpt de zaak aan; hij, die gelooft, dat het doel bereikt kan worden zonder persoonlijke inspanning, blijft natuurlijk op zijn plaats.Het dogma der verlossing door het geloof alleen - dat de woorden der Heilige Schrift: "Een geloof zonder werken is dood" weerspreekt - werkt tegenhoudend en niet aansporend; want hierdoor verklaart men alle persoonlijke inspanning om de zaligheid te verkrijgen voor overtollig, omdat het "geloof" de eenige verdienste is, waarop de mensch zich met recht beroepen kan.
Als 't het menschelijk denken gelukt is, den blinddoek der dogmatiek te verscheuren, dan kunnen vermolmde geloofsbekentenissen -ontsproten uit de denkbeelden en vooroordeelen van een lang verdwenen, weinig ontwikkelden tijd - niet langer het voorwaarts-streven der menschheid tegenhouden. Het is hoog tijd dat deze doode leerstellingen plaats maken voor levende waarheid !
De menschheid is als een groot gebouw, waarin iedere godsdienst een grooter of kleiner venster is; door al deze vensters straalt dezelfde zon naar binnen. Nu twisten de menschen aan de verschillende vensters, welk het meeste licht binnenlaat en ieder beweert, dat het ware licht slechts schijnt door het venster, waarvoor hij zelf staat. Het is de taak van het Spiritualisme om de muren te doen instorten, die de verschillende vensters scheiden, zoodat er slechts een enkel reusachtig groot venster ontstaat, waardoor Gods heldere zon straalt op eene vereenigde menigte van voormalige Orthodoxen, Katholieken, Protestanten en Israëlieten. Indien allen tot het inzicht zijn gekomen, dat geen enkele godsdienst de absolute waarheid bevat - doch dat in elken hrokstukken der waarheid te vinden zijn -dan zal de eene sekte niet meer de andere haten om eene verschillende opvatting van den God der liefde. Integendeel, dan zullen allen eenstemmig heseffen, dat de beste geloofsbelijdenis bestaat in een Gode welgevallig leven.

Stockholm, Febr. 1900